‘Hitler Almanyası’nda etik olmayan onlarca araştırmaya imza atan Max Clara, 1899 senesinde Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’na bağlı Cenup Tirol’de hayata merhaba dedi. Tıp eğitimini Innsbruck Üniversitesi’nde tamamlayan ve histoloji (doku bilimi) alanında uzmanlaşan Clara, Nazi Partisi’ne olan bağlılığı ile dikkat çeken bir isimdi. Clara, Nazi Almanyası’nda idam edilen mahkumların bedenleri üstünde yapmış olduğu araştırmalarla nam salmıştı. Bilhassa C vitamini üstüne yapmış olduğu emek harcamalar, etik sınırları zorlayan uygulamalarla dikkat çekiyordu. Clara, cenk döneminde, Yahudiler, Romanlar ve öteki gruplar üstünde insanlık dışı deneyler yapıyordu. Clara, idam edilen mahkumların bedenlerini kullanarak bilimsel etiği de çiğniyordu. Mesela, mahkumlara idamdan ilkin C vitamini veriyor ve ölümlerinin arkasından organlarını inceleyerek bu vitaminin dağılımını araştırıyordu.
Clara’nın eşi Henriette Clara, 1966 senesinde yazdığı bir mektupta şöyleki diyordu:
“Max’in ölümünden sonrasında, onun bilimsel mirasını korumak benim için büyük bir mesuliyet haline geldi. Onun histolojik koleksiyonunu, Türkan Erbengi’ye devrettim. Bu materyallerin bilimsel çalışmalarda kullanılmasını ve Max’in adının yaşatılmasını isterim. Sadece bu materyallerin etik açıdan sorgulanabilecek bir geçmişi bulunduğunu da biliyorum. Bundan dolayı, bu mevzuda dikkatli olunması gerekiyor.”
İSTANBUL’DA DERSLER VERDİ
Max Clara, 1950 senesinde İstanbul’a gelmiş olarak, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde çalışmaya başladı. Üniversitede histoloji ve embriyoloji alanında dersler verip, araştırmalar meydana getiren Clara, kısa sürede, Türk tıp topluluğunda elit bir bilim insanı olarak kabul edilmişti. Sadece onun İstanbul yılları, Nazi geçmişinin izlerini taşıyordu. Clara, Almanya’dan getirmiş olduğu histolojik materyaller üstünde çalışmaya devam etti. Bu materyallerin, Nazi döneminde idam edilen mahkumlardan alınan dokulardı.
“BANA DESTEK VERDİLER”
Clara, İstanbul’da yazdığı bir mektupta şöyleki diyordu: “İstanbul’da bulunmaktan büyük bir kıvanç duyuyorum. Burada, bilimsel çalışmalarıma devam etme fırsatı buldum. Almanya’dan getirdiğim materyaller üstünde yaptığım araştırmalar, histoloji alanında yeni ufuklar açıyor. Türk meslektaşlarımın desteği ve üniversitenin imkanları, çalışmalarımı daha da ileriye taşımamı sağlıyor. Sadece kimi zaman geçmişte yaptığımız şeylerin ağırlığını hissediyorum. Bilim adına yaptığımız her şey, bir karşılık gerektiriyor.”
MAHKUMLARIN DOKULARI
Clara’nın C vitamini üstüne yapmış olduğu emek harcamalar, Nazi dönemindeki uygulamaların devamı niteliğindeydi. Clara, 1951 senesinde yayımladığı bir makalede şöyleki yazıyordu: “Burada bildirilen incelemeler için kullanılan materyal, çeşitli dönemlerde hapsedildikten sonrasında ansızın ölen, her iki cinsiyetten 18-72 yaşlarında 23 sıhhatli yetişkinin pankreas dokusu ile fazlaca sayıda sığır, manda, keçi, koyun, domuz, kedi, fare ve kobay pankreas dokusunu içermektedir.”
İTİRAF GİBİ MEKTUP
Clara, bu zamanda yazdığı bir mektupta ise yaptıklarını adeta itiraf ederek, şöyleki diyordu: “Araştırmalarımız için lüzumlu olan materyali temin etmek, bilimsel ilerleme adına kaçınılmaz bir gerekliliktir. Mahkumların bedenleri, taze ve sıhhatli dokular sağlamak açısından benzeri olmayan bir kaynaktır. Bu fırsatı değerlendirmek, bilimsel keşifler için büyük bir adımdır. Ne yazık ki, bilimsel ilerleme adına bu tür fedakarlıklar yapmak zorundayız.”
ULAŞMAK MÜMKÜN DEĞİL
Takvimler 1966’yı gösterdiğinde Clara yaşamını yitirdi sadece sadece histolojik materyallerinin akıbeti büyük bir sual işareti olarak kaldı. Clara’nın koleksiyonu, talebesi Prof. Dr. Türkan Erbengi’ye devredilmiş, Erbengi ise bu materyallerin bir kısmını İstanbul Üniversitesi Tıp Zamanı Müzesi’ne bağışlamış; bir kısmı de Marmara Üniversitesi’ne taşınmıştı. Erbengi ise bu durumu şöyleki anlatacaktı: “Prof. Dr. Max Clara’nın koleksiyonu, histoloji alanında benzeri olmayan bir hazineydi. Onun bana bıraktığı bu materyaller, bilimsel çalışmalarım için büyük bir kaynak oldu. Sadece ne yazık ki, bu koleksiyonun tamamına ulaşmak artık mümkün değil. Clara’nın emekleri, tıp tarihinin karanlık bir sayfasını oluşturuyor, sadece bu materyallerin bulunması ve Nazi kurbanlarının anısına saygı gösterilmesi gerekiyor.“
Erbengi (soldaki) Clara (sağdaki) ikilisinin İstanbul’da çekilen fotoğrafı.
TARİHSEL SORUMLULUK
Clara’nın İstanbul’daki günlerine ilişik arşiv belgelerini gün yüzüne çıkartan Ortapedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Erdem Bagatur ise belgeler üstünden şu değerlendirmede bulunuyor: “Max Clara’nın hikayesi, tıp tarihinin karanlık sayfalarına ışık tutuyor. Onun İstanbul yılları, bilimsel başarıların yanı sıra etik sorunları da bununla beraber getiriyor. Clara’nın materyallerinin bulunması ve bu materyallerin Nazi kurbanlarının anısına saygı gösterilerek defnedilmesi, tarihsel bir mesuliyet olarak karşımızda duruyor.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
