Türkiye ekonomisinde son dört senenin verileri beraber okunduğunda ortaya çıkan tablo, gelişme kompozisyonunda belirgin bir yön değişimine işaret ediyor. Üretim ve ihracat odaklı bir yapıdan, iç talep ve tüketime dayalı bir dengeye doğru ilerleyen bu süreç; istihdamdan dış ticarete, konut piyasasından tarımsal maliyetlere kadar pek fazlaca başlıkta eş zamanlı olarak izlenebiliyor. Son dönemde açıklanan makro-ekonomik göstergeler, bu dönüşümün geçici bir konjonktürden ziyade daha kalıcı bir yapısal eğilime dönüştüğünü ortaya koyuyor. Dış tecim cephesinde en dikkat çekici başlıklardan biri, ihracat meydana getirilen pazarlardaki dengenin bozulması. 2021 senesinde Türkiye’nin en fazla ihracat yapmış olduğu ilk 20 ülkenin yalnızca 4’üyle dış tecim açığı bulunurken, günümüzde bu sayı 8’e terfi etti. Mevcut tablo, ihracat hacmi artsa bile ithalat bağımlılığının daha süratli yükseldiğini ve net tecim dengesinin zayıfladığını gösteriyor.
Üretim yapısında ithal girdiye olan bağımlılık, tüketim artışıyla birleştiğinde, dış tecim açığı verilen pazar sayısının genişlemesine yol açıyor.
İSTİHDAM AZALIYOR
Mevcut veriler istihdam yapısındaki dönüşümle de örtüşüyor. Buna bakılırsa sanayide ücretli çalışan sayısı bir yılda 178 bin 708 şahıs azalarak 4 milyon 820 bin 307’ye gerilerken, endüstri istihdamı, Şubat 2022’den bu yana en düşük seviyeye geriledi. İmalat sanayiindeki düşüş ise daha belirgin. İmalatta ücretli çalışan sayısı senelik bazda 181 bin 287 şahıs azalarak 4 milyon 649 bine düşerken, söz mevzusu oran Ocak 2022’den bu yana en düşük düzey olarak kaydedildi.
SANAYİDE GERİLEME
Toplam istihdamda ise değişik bir tablo ortaya çıktı. Endüstri, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında ücretli çalışan sayısı senelik bazda yüzde 1 artarak 15 milyon 891 bine terfi etti. Aynı dönemde ücretli çalışan sayısı inşaat sektöründe yüzde 6,4, ticaret-hizmet sektöründe yüzde 2,4 artarken, endüstri sektöründe ise yüzde 3,6 geriledi. Böylece ticaret-hizmet sektöründe çalışan her iki kişiye karşılık sanayide yalnızca bir kişinin çalmış olduğu bir yapı daha da belirgin hale geldi. Sanayinin toplam istihdam içindeki oranı da son üç senenin en düşük seviyesine geriledi. İmalat sanayinde yaşanmış olan çözülmenin en sert hissedildiği alanlar emek yoğun sektörler oldu. Son 12 ayda giyim eşyalarının imalatında istihdam kaybı yüzde 13,6’ya ulaştı. Bu sektörde ücretli çalışan sayısı 521 bin 144’e geriledi. Deri ve ilgili ürünlerin imalatında istihdam kaybı yüzde 12,5, tekstil ürünleri imalatında ise yüzde 10,4 olarak hesaplandı.
İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR
Analistler ise son dört senelik makro göstergelerin beraber okunmasının, Türkiye ekonomisinde büyümenin kaynağına ilişkin net bir yön değişimine işaret ettiğini vurguluyor. Kredi kartı ve bireysel kredi hacmindeki artış, iç talebi destekleyen ana unsurlar içinde öne çıkarken, büyümenin giderek daha çok hizmetler sektörü ve tüketime dayalı kalemler üstünden şekillendiğine dikkat çekiliyor. Aynı dönemde dış tecim verileri, ihracat hacminde artışa karşın ithalat bağımlılığının daha süratli yükseldiğini ortaya koyuyor.
Döviz kurunun TL karşısında kıymet kazanmaya devam ediyor.
BASKI OLUŞTURUYOR
Endüstri istihdamındaki gerilemenin arka planında üretim coğrafyasındaki kayma bulunduğunu belirten Kamuoyu Araştırmacısı Volkan Tebrizcik, “Artan işçilik maliyetleri, enerji tutarları, finansmana erişimde yaşanmış olan zorluklar ve kur politikası, bilhassa tekstil ve hazır giyim sektöründe üretimin bir bölümünün yurt dışına taşınmasına niçin oldu. Mısır, düşük işçilik maliyetleri, Avrupa Birliği ve ABD pazarlarına yönelik tecim anlaşmaları, lojistik avantajlar ve yatırım teşvikleriyle Türk firmaları için öne çıkan merkezlerden biri haline geldi. Bu süreç, Türkiye’deki endüstri istihdamı üstünde direkt baskı oluşturdu” diyor.
İSTİHDAM KAYBI
Finans ve İnsan Kaynakları Uzmanı Suat Başkır ise istihdamdaki kaymanın yalnızca sektörler arası bir geçiş olarak okunmaması gerektiğine dikkat çekerek, “Sanayideki istihdam kaybı, ücret baskısı ve maliyet artışlarıyla sınırı olan bir mesele değil. Endüstri istihdamının zayıflaması, ekonominin döviz kazanma kapasitesini ve sürdürülebilir gelişme potansiyelini de direkt etkiliyor” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
