Marmara Denizi son yıllarda tarihin en büyük ekolojik krizlerinden biriyle; müsilaj ile savaşım ediyor. Bu mücadelede beklenmedik bir “kahraman” ortaya çıktı. Akdeniz’e özgü olan sadece bugün Marmara’nın da sahil sularında çoğalmaya başlamış olan pina (Pinna nobilis) bilim dünyasının radarına girdi. ‘Pina’nın hakikaten Marmara’nın umudu olup olamayacağı tartışılırken hem bilim hem sivil cemiyet cephesinden ümitli açıklamalar geliyor. Haber Global Web Hususi’e ‘Pina’ hakkında informasyon veren deniz biyoloğu Prof. Dr. Can Bizsel, deniz kabuklusunun filtre kapasitesinin Marmara’da süreklilik arz eden kirliliğe yetmeyeceğini belirterek, bu tür girişimlerin farkındalık oluşturmak açısından anlamlı bulunduğunu söylemiş oldu.
Marmara Denizi endüstri sebebiyle senelerdir kirlilik baskısı altında.
DENİZLERİN FİLTRESİ
Pina, bilimsel adıyla Pinna nobilis, yalnızca Akdeniz’de yaşayan devasa bir kabuklu türü olarak biliniyor. Kabuk boyu 120 santimetre’ye, ömrü ise 45–50 yıla kadar ulaşabiliyor. Deniz tabanına hususi byssus iplikçikleriyle tutunan bu canlılar, suyu filtre ederek saat başına ortalama 6 litre deniz suyunu temizliyor ve bulundukları çevrede askıdaki partikülleri uzaklaştırıyor. Bu özellikleriyle adeta birer organik deniz filtresi olarak niteleniyor. Sadece pina popülasyonları, geçmişte Akdeniz’in büyük kısmında yaygınken, 2016–2019 arasındaki yaygın bir hastalık ve öteki baskılar sebebiyle büyük oranda yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
GÖNÜLLÜ HAREKETİ
Son dönemde Ümit Pina adlı girişim bu alanda emek harcamalar yapıyor. Marmara Denizi’ndeki kalan pina stoklarını korumayı ve müsilaj sonrası ekosistemin iyileştirilmesine katkı sunmayı amaçlayan gönüllülük ve farkındalık hareketi, yalnız bilimsel seyretme değil, hem de halkı bilinçlendirme kampanyaları, gönüllü ağı kurma ve seyretme istasyonlarıyla destekleniyor. Ümit Pina, Marmara için “pinaların korunmasıyla deniz ekosisteminin toparlanması” fikrini öne çıkarıyor. Bu yaklaşım, ekolojik restorasyonun yalnız fizyolojik temizlemeyle değil, canlıların kendi doğalarına uygun şekilde desteklenmesiyle mümkün olabileceğini korumak için çaba sarfediyor.
MARMARA BASKI ALTINDA
Her ne kadar ümit verici gelişmeler olsa da, pinalar tehditlerden tamamen kurtulmuş değil. Marmara Denizi, evsel, tarımsal ve endüstriyel atıklarla yüksek bir kirlilik baskısı altında. Pinalar, Marmara Denizi’nin organik filtrecileri olarak müsilaj benzer biçimde ekolojik sorunların çözümüne katkı sağlayabilecek mühim bir potansiyele haiz. “Marmara’nın umudu pina mı?” sorusuna cevap olarak bilim, bu türün korunmasının ve çoğalmasının ümit verici bulunduğunu söylüyor. Sadece bu umudun korunabilmesi için insan baskılarının azaltılması, atık su arıtma altyapısının güçlendirilmesi ve geniş kapsamlı seyretme çalışmalarının sürdürülmesi gerekiyor.
AKDENİZ’E ÖZGÜ TÜR
Prof. Dr. Bizsel şu detayları verdi: “Deniz çayırlarında oluşan canlı toplulukları içinde başat bir türdür. Yakın zamana kadar yok oluşunun sebebi tam olarak bilinmiyordu. Ben üstüne hususi bir araştırma yürütmüş değilim; deniz ekosistemi uzmanıyım. Pina Akdeniz’e özgü bir türdür. En ilerideki yayılım alanı Marmara’dır. Ege kıyılarında, deniz çayırları üstüne meydana getirilen popülasyon araştırmaları esnasında bu türe ilişkin bireyler de gözlemlendi; sadece bir çok ölüydü. Ölüm sebebinin bir virüs ya da bakteri olabileceği öne sürüldü, fakat benim takip edebildiğim kadarıyla bu mevzuda kati bir kanaat oluşmadı.”
Pinaların filtreleme kapasitesinin Marmara’daki kirliliğin altında olduğu belirtiliyor.
MARMARA’DA YAŞIYOR
“Yaşamakta olan tek popülasyon Marmara’da bulunuyor. Sadece bunun ne kadar sürdürülebilir olduğu belirsiz. Marmara esasen ekolojik açıdan tehlikeli sonuç bir durumda. Buradaki popülasyon hem oldukça sınırı olan hem de sağlıksız koşullar altında yaşamını sürdürüyor. Gene de tamamen yok olmadılar; hepsi değil fakat bir kısmı hâlâ canlı. Eğer söz mevzusu olan bir hastalıksa, Ege’de görüldüğü benzer biçimde Adriyatik’te ve öteki kıyılarda da benzer vakaların yaşanmış olması bunu destekliyor. Ne var ki bu türle ilgili oldukça spesifik ve uzun soluklu emek harcamalar yapılmadığı için kati sonuçlara varmak zor. Bu canlılar suyu filtreleyerek yaşar; sadece Marmara’da suyun kirlenme hızı ve sürekliliği, onların filtreleme kapasitesinin oldukça üzerindedir. Ben duygusal yaklaşımlara bel bağlamıyorum; sadece bu tür koruma ve farkındalık girişimlerini de destekliyorum.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
