İstanbul’un simge yapılarında devam eden restorasyon emek harcamaları, araç-gereç seçimi mevzusunda yeni bir tartışmayı gündeme taşıdı. Mimari Restorasyon Kültür Varlıklarını Koruma Derneği, İstanbul’daki bazı restorasyon uygulamalarında organik kireç yerine çimento içeren ürünler kullanıldığına dair şüphelerin arttığını ve bilhassa çimento minerali olan “larnit”in bazı numunelerde tespit edildiğini öne sürdü. Mimari Restorasyon Kültür Varlıklarını Koruma Derneği’nin iddiasına nazaran, Sultanahmet Cami, Dolmabahçe Sarayı, Topkapı Sarayı ve Yıldız Sarayı benzer biçimde mühim yapılarda pahalı olduğundan organik kireç yerine çimento esaslı enjeksiyon harçlarının tercih edilmiş olduğu iddia edildi. Bazı firmalardan kaynaklı bu durumun zamanı yapılara fizyolojik ve kimyasal olarak zarar verebileceği uyarısı yapılırken, söz mevzusu yapıların uzun solukta örneksiz dokularını yitirme riski taşımış olduğu da ifade edildi.
Mimar Serhat Şahin, bazı firmaların laboratuvarda onaylanan ürünlere sonradan çimento karışmasını sağlayarak zamanı yapılara zarar verebildiğini söylemiş oldu.
TESTTE ANLAŞILDI
Tartışmalara mevzu olan larnit minerali, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi’nde meydana getirilen çözümleme sonucu ortaya çıktı. Üniversiteye bağlı KURAM Laboratuvarı’nın 21 Kasım 2024 tarihindeki çözümleme raporunda, TEKNOREP 530 adlı enjeksiyon harcı örneğinde meydana getirilen testlerde, çimento içeriğini açıkça gösteren larnit minerali tespit edilmiş olduğu vurgulandı. Analizde ek olarak portlandit (kalsiyum hidroksit) ve kalsit (kalsiyum karbonat) minerallerine rastlandığı da öne sürülüyor. EDX (enerji dağılımlı X-ışını spektroskopisi) analizinde, üründeki kalsiyum oksit oranının yüzde 79’u aştığı, bunun da organik kireçten ziyade çimento esaslı bir yapıya işaret etmiş olduğu de raporlandı. XRD çözümleme neticeleri da ürünün çimento karakteri taşıdığını net şekilde ortaya koydu.
YAPILARDA KULLANILDI MI?
Uzmanlar ise, restorasyon uygulamalarında organik kireç bazlı ürünlerin kullanılmasının, zamanı dokunun korunması açısından yaşamsal ehemmiyet taşıdığına dikkat çekerken, çimento esaslı malzemelerin kısa vadede yüksek dayanım sağlasa da, rutubet transferini engellediği ve zaman içinde orijinal yapıya zarar verdiği belirttiler. Mevzuya ilişkin değerlendirmede bulunan Sultanahmet Camii Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Ahmet Güleç, çimento içeren ürünlerin yapılarda kullanıldığı iddiasına davranışlarında ölçülü yaklaşırken; Güleç, “Çimento tespiti zamanı yapılarda değil, ortalama bir ay ilkin ürün çözümleme aşamasında ortaya çıktı” diyerek analizlerin proje öncesi denetim sürecinde yapıldığını beyan etti.
“Firmalar ürünlerini üniversite laboratuvarlarına getiriyor. Analizler sonucu uygunsa kullanılıyor. Sadece ürün şantiyeye ulaştığında aynı özellikte kalıyor mu? İşte bunu belirlemek için uzun çözümleme sürecine geçiyoruz” diyen Güleç, vakıflarla beraber çimento şüphesi doğuran ürünler üstünde ek analizler yaptıklarını, bu süreçte larnit mineralinin tespit edilmesi halinde daha derinlemesine testlere geçileceğini beyan etti.
Yaşanmış olan probleminin tamamen firmalardan kaynaklandığı vurgulanıyor.
“FİRMALARDAN KAYNAKLI”
Mimari Restorasyon Derneği Başkanı Mimar Serhat Şahin ise münakaşa yaratan ürünlerin laboratuvar analizinden geçse bile, şantiyede içeriğine müdahale edilebildiğine dikkat çekerken şunları söylemiş oldu: “Bazı firmalar laboratuvarda onay alan karışıma ondan sonra çimento takviyesi yaparak hem maliyeti düşürüyor hem de zamanı yapılara zarar verebiliyor. Geçmişte bu tür suiistimallerin yaşandığını ve Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün de bu yüzden bazı ürünleri uzun çözümleme süreçlerine aldığını biliyoruz. Araç-gereç tedarik zincirinin her aşamasında sıkı denetim gerekiyor. Ek olarak bağımsız laboratuvarlardan ikinci testlerin yapılması da mühim. Fatih Sultan Mehmet Üniversitesi’nin çözümleme raporu, organik kireç etiketiyle satılan ürünlerin hakkaten bu içeriğe haiz olup olmadığını sorgulamak açısından mühim bir uyarı işareti durumunda.”
[email protected]
