Türkiye genelinde hem büyükbaş hem de küçükbaş hayvan sayısında gerileme yaşanırken, kırmızı et fiyatlarındaki artış eğrisi de sürüyor. Hem arz hem de fiyat istikrarı açısından yaşanmış olan dalgalanma ise bölgelere gore farklılık gösteriyor. Karkas et tutarları, Ege ve Marmara’da 416 TL/kilo, Akdeniz’de 400 TL/kilo, İç Anadolu’da 415 TL/kilo, Doğu Anadolu’da 411,25 TL/kilo, Güneydoğu’da 406,70 TL/kilo ve Karadeniz’de 420 TL/kilo olarak dikkat çekiyor. Ortaya çıkan tablo ne üreticiyi ne de tüketiciyi memnun ediyor. Üretici cephesi, başta yem olmak suretiyle elektrik, veterinerlik ve lojistik maliyetlerinin son üç yılda ortalama yüzde 300 artış göstermesi sebebiyle ciddi bir baskı altında olduğundan yakınma ediyor. Öte taraftan pek oldukca ufak ölçekli üreticinin sektörden çekilmesi ve damızlık hayvanların bile kesime gönderilmesi, üretimin geleceği açısından “alarm” olarak yorumlanıyor.
Üreticiler, her fırsatta mevcut yapısal sorunların çözülmemesi durumunda 2026 ve sonrası için daha büyük arz açıkları yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
ALIM GÜCÜ DÜŞTÜ
Tüketici tarafında ise tablo daha da çarpıcı. 2025 yılı için net asgari ücret 22 bin104 TL olarak belirlenirken, bir asgari ücretli averaj fiyatlarla yalnızca 27 ila 36 kilo dana kıyma, 24 ila 30 kilo dana kuşbaşı, 19 ila 23 kilo dana antrikot satın alabiliyor. 2005 senesinde bu oran 40 kilo, 2020’de 46 kilo olarak ölçümlenirken, 2023’teki oran 28 kilo’ye kadar gerilemişti. 2025 itibarıyla bu miktarın daha da düşeceğinin altı çiziliyor.
ARTIŞ YÜZDE 40
UKON verilerine gore, Türkiye genelinde dana karkas eti fiyatı averaj 323,25 TL/kilo, kuzu karkas eti ise 364,86 TL/kilo seviyelerinde seyretse de perakende fiyatlara bakıldığında tablo daha çarpıcı hale geliyor. Marketlerde dana kıyma 600-800 TL, kuşbaşı 720-920 TL, antrikot ise 950-bin 150 TL içinde satılıyor.
ET TÜKETEMİYORUZ
Tüm bu gelişmeler, Türkiye’nin kırmızı et üretimindeki sürdürülebilirlik sorununu tekrardan gündeme taşırken, TÜİK ve OECD verileri, üretimdeki artışa karşın şahıs başına et tüketiminin düşüş eğiliminde bulunduğunu gösteriyor. 2005 senesinde 491 bin 560 ton olan toplam kırmızı et üretimi, 2024 senesinde yüzde 202 artarak 1 milyon 483 bin 42 tona ulaştı. Kesilen hayvan sayısı da 2,5 milyondan 5 milyona çıktı. Buna karşın 2023’te şahıs başına düşen et tüketimi 19.5 kilo’dan 2024’te 17.3 kilograma gerilerken; 2025 için bu rakamın 16.8 kilograma düşeceği tahmin ediliyor.
HAYVAN VARLIĞI AZALIYOR
Öte taraftan Türkiye’nin hayvan varlığı da ciddi halde azalıyor. 2023 yılı sonu itibarıyla ülke genelinde 16.7 milyon baş sığır ve 53.6 milyon baş küçükbaş hayvan varlığı olduğu gündeme getirilmişti. Sadece damızlık hayvanların kesime gönderilmesi, ufak üreticilerin sektörden çıkması ve verimsizlik, toplam üretim kapasitesini düşürmeye devam ediyor.
Et ve Süt Kurumu’nun belirlediği averaj yüzde 25’lik artışa karşın raflardaki fiyat artışı yüzde 40’ı geçmiş durumda.
SORUN BÜYÜYOR
Üç kuşaktır kasaplık icra eden Özcan Cebeci ise ortaya çıkan tabloyu şu sözlerle özetliyor: “Üretici yüksek maliyetlerden, tüketici yüksek fiyatlardan yakınma ederken sektör hem arz hem talep yönünde sürdürülebilirliğini kaybediyor. Bu krizi aşmak için yalnız ithalat değil, yem ve baytar desteklerinin artırılması, ufak üreticilere hususi teşvikler verilmesi gerekir. Türkiye’de kırmızı et yalnız üretim değil bununla birlikte erişim sorununa da dönüşmüş durumda.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
