Ukrayna’nın binlerce kilometre mesafedeki Rus üslerini vurmasının yankıları sürerken, Avrupa Birliği’nin (AB) “Karadeniz Stratejisi” ise yeni gerilimlere kapı aralama riski barındırıyor. AB’nin açıklamış olduğu yeni strateji, bölgenin güvenliğine jeopolitik müdahil olma arzusunu gözler önüne sererken; AB dış ilişkiler şefi Kaja Kallas ve genişleme komiseri Marta Kos’un son açıklamaları ise bu endişeleri doğruluyor. Karadeniz’in yalnızca bir çevresel ve ekonomik bölge değil, hem de Avrupa’nın güvenlik mimarisinde merkezi haline geldiğini dillendiren Kalla ve Kos ikilisinin son açıklamaları, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin önemini bir kez daha gözler önüne seriyor. Stratejistler ise Fransa ve Almanya öncülüğündeki AB’nin; askeri, ticari ve dijital altyapı yatırımları ile bölge ülkeleriyle oluşturmak istediği yeni bağlantıların, Türkiye için hem stratejik fırsatlar hem de karmaşık riskler barındırdığına dikkat çekiyorlar.
Emekli Koramiral Kadir Sağdıç, Montrö, Türkiye’nin egemenliği açısından son aşama tehlikeli sonuç ve dirimsel bir sözleşme” diyor.
ASKERİ YATIRIM HAMLESİ
AB’nin yeni stratejisinin en dikkat çekici unsurlarından biri, Karadeniz’de ağır askeri teçhizatın nakliyesi için altyapının modernize edilmesine yönelik hamleler. Bulgaristan ve Romanya’nın liman, demiryolu ve havaalanı yatırımları, yalnızca bölgesel kapasite artışına değil, NATO ve AB’nin doğu sınırının askeri hazırlık seviyesinin yükseltilmesine işaret etmiş olduğu vurgulanıyor. AB Ulaştırma Komiseri Apostolos Tzitzikostas ise bu tür askeri altyapı geliştirmelerin ortalama 75 milyar avroluk bir maliyet gerektirdiği söylüyor.
ERKEN UYARI SİSTEMİ
Karadeniz’de kurulması planlanan “Avrupa Karadeniz Deniz Güvenliği Merkezi”nin hem erken uyarı sistemi işlevi görmesi hem de AB’nin tehlikeli sonuç altyapısını denizden gelecek tehditlere karşı koruma sağlaması hedefleniyor. Merkezin yeri ve bütçesi hemen hemen belirlenmemiş olsa da, bu adım; AB’nin NATO çerçevesi haricinde, kendi jeopolitik reflekslerini bölgeye entegre etme iradesi olarak değerlendiriyor.
MONTRÖ DENGE UNSURU
Söz mevzusu karmaşık denklemde Türkiye’nin elindeki en büyük koz ise Montrö Boğazlar Sözleşmesi. ‘Boğazlar’dan cenk gemilerinin geçişini düzenleme yetkisine haiz tek ülke konumunda bulunan Türkiye, ABD ve NATO’nun Karadeniz’e sınırsız deniz gücü sokmasını engellerken; Rusya’nın dengeyi bozmasını sınırlıyor. Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Karadeniz’de kıyıdaş olmayan devletlerin cenk gemilerinin kalış süresini ve tonajını sınırlandırırken, Karadeniz’e giriş çıkışı; sulh ve cenk zamanında değişik kurallara bağlıyor. Bu denetim mekanizması, Türkiye’ye bölgedeki stratejik dengeyi koruma imkânı verirken, son dönemde NATO ve AB’nin Karadeniz’de artan askeri varlık beklentileriyle de ciddi bir sınamaya dönüşüyor.
KARADENİZ’E ÇIKMA PLANI
AB’nin Karadeniz’deki askeri varlığını artırma niyetinin risklere değinen Internasyonal İlişkiler Uzmanı Prof. Dr. Hasan Köni ise, “Montrö, tüm bu jeopolitik riskler karşısında en mühim argüman” derken, şu tespitlerde bulunuyor: “Montrö yardımıyla Karadeniz’de oyunun kilidini elinde tutan erkek oyuncu konumundayız. Sözleşme ile Karadeniz, Anglo-Sakson deniz gücüne karşı tampon bölge haline geldi. Bu yüzden Batı’nın, Montrö’yü esnetme çabası, yalnızca cenk gemisi geçişleriyle ilgili değil; Türkiye’nin bağımsız dış politikasını şekillendirme girişimi.”
Prof. Dr. Köni; “Ankara, Batı ile ilişkilerini yürütürken Montrö’ye sadakati esas almalı, aksi halde Türkiye ile Rusya sıcak bir çatışma hattına sürüklenebilir.”
MONTRÖ NEDEN KRİTİK?
Halen yürürlükte olan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, 20 Temmuz 1936’da İsviçre’nin Montrö kentinde imzalandı. Sözleşme, Çanakkale ve İstanbul Boğazları’nın kontrolünü Türkiye’ye verirken, cenk ve sulh zamanlarında cenk gemilerinin geçmiş olmasına dair katı kurallar getiriyor. Montrö’ye gore Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkeler, 30 bin tonu geçmeyen cenk gemilerini, en fazla 21 gün süresince Karadeniz’de tutabiliyorlar. Karadeniz’e kıyısı olan ülkeler ise ‘Türk Boğazları’ndan geçmek için 15 gün evvel bildirim yapma zorunluluğu bulunuyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
