Doğu Akdeniz’de Türkiye ile Yunanistan içinde deniz yetki alanlarına ilişkin ihtilaf tekrardan hareketlendi. Yunanistan, 6 Kasım 2026 tarihinde Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo’nun deniz tabanında araştırma yapabilmesi için dört ay geçerli NAVTEX yayımladı. 6 Mart 2027 evveliyatına kadar geçerli olan duyuru, Girit’in güneydoğusundan başlayarak Kaşot Adası çevresini ve Doğu Akdeniz’deki tartışmalı deniz alanlarını kapsıyor. Türkiye ise 1105/26 numaralı karşı NAVTEX ile araştırma yapılması planlanan bölgelerin bir bölümünün kendi kıta sahanlığında bulunduğunu bildirerek Yunanistan’ın yetkisine itiraz etti. Böylece 2024 senesinde iki ülkenin donanma unsurlarının karşı karşıya geldiği bölgede yeni bir araştırma süreci başladı.
4 AYLIK İZİN
Yunanistan Deniz Kuvvetleri Hidrografi Dairesi tarafınca piyasaya sürülen 1411/26 numaralı NAVTEX, 21 ayrı coğrafi koordinat üstünden araştırma güzergahını tanımlıyor. Duyuruda bölgede seyreden gemilerden araştırma faaliyetlerine iki deniz mili, ortalama 3,7 kilometre mesafe bırakmaları istendi. Fransız Nexans şirketinin başvurusu üstüne Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis tarafınca 6 Kasım’da verilen izin, denizaltı elektrik kablosunun döşenmesine yönelik araştırmaları kapsıyor. Fransız gemisinin etkinlik göstereceği güzergah, Yunanistan ile Cenup Kıbrıs Rum Yönetimi içinde kurulması planlanan Great Sea Interconnector (GSI) elektrik bağlantısının bir bölümünü oluşturuyor.
Elektrik bağlantısının finansmanında Fransa’nın görevi de büyüdü. Ağustos 2026’da Fransız yatırım şirketi Meridiam ile Yunanistan’ın elektrik iletim sistemi işletmecisi IPTO içinde meydana getirilen anlaşmayla proje şirketinin ortaklık yapısı değişti. Güncel yapıda Meridiam yüzde 66, IPTO ise yüzde 34 paya haiz bulunuyor.
SAVAŞ GEMİLERİ KARŞILAŞMIŞTI
Bölge, Temmuz 2024’te yaşanmış olan Kaşot gerilimi sebebiyle ehemmiyet taşıyor. O tarihte İtalyan araştırma gemisi Ievoli Relume, Girit ile Kıbrıs arasındaki elektrik kablosu güzergahında araştırma gerçekleştirirken Türk harp gemileri bölgeye intikal etmiş; Türk makamları, geminin Türkiye’nin kıta sahanlığı olarak tanımladığı alanlarda izinsiz araştırma yapamayacağını bildirmişti. Yunanistan ise çalışmaların kendi deniz yetki alanlarında yürütüldüğünü savunmuştu. İki ülke içinde diplomatik temaslar gerçekleştirilmiş, araştırma gemisi hemen sonra Girit’e dönmüştü.
900 KM’LİK KABLO
Great Sea Interconnector projesi, Girit ile Cenup Kıbrıs Rum Yönetimi içinde ortalama 900 kilometrelik denizaltı elektrik bağlantısı kurulmasını öngörüyor. İlk aşamada 1.000 megavat elektrik taşıma kapasitesine haiz olacak sistemin bazı bölümleri 3 bin metre derinliğe yerleştirilecek. Projenin ilerleyen aşamada İsrail’e uzatılması da planlanıyor. Avrupa Birliği, elektrik bağlantısı için ortalama 657 milyon euro bağışlama desteği sağlarken, proje hem de Cenup Kıbrıs Rum Yönetimi’nin Avrupa elektrik şebekesine bağlanmasını hedefliyor.
45 MİLYON EURO HARCANDI
Projenin mali boyutuna ilişkin son veriler de dikkat çekiyor. Cenup Kıbrıs Rum Yönetimi Enerji Düzenleme Kurumu’nun Ekim 2026’da parlamentoya sunmuş olduğu bilgilere nazaran, deniz tabanı araştırmaları için bugüne dek 45 milyon euro harcandı. Araştırmaların yüzde 60’ı tamamlanırken yüzde 40’lık kısmı hemen hemen sonuçlandırılamadı. Projenin başlangıçta açıklanan 1,9 milyar euroluk maliyetinin de artacağı bildirildi. Cenup Kıbrıs Rum Yönetimi Maliye Bakanı Makis Keravnos, Eylül 2026’da parlamentoda yapmış olduğu açıklamada, 1,9 milyar euronun ağırlıklı olarak kablo maliyetini kapsadığını, sigorta, inşaat, depolama ve bakım giderleriyle toplam tutarın daha yüksek olacağını belirtti.
TÜRKİYE’DEN KARŞI NAVTEX
Türkiye ise 6 Kasım’da yayımladığı 1105/26 numaralı karşı NAVTEX’te, Yunanistan’ın duyurusunda belirtilen araştırma alanlarının bir bölümünün Türk kıta sahanlığı içinde bulunmuş olduğu ifade edildi. Ankara, söz mevzusu alanlardaki araştırmalar için Türk makamlarının izninin bulunmadığını bildirdi. Açıklamada Türkiye’nin 18 Mart 2020 tarihinde Birleşmiş Milletler’e sunmuş olduğu A/74/757 sayılı bildirimine de atıf yapılmış oldu.
Cem Gürdeniz: ” Türkiye’nin cevabı karşı NAVTEX ile sınırı olan kalmamalı. Diplomatik ve hukuki girişimler, donanmanın sahadaki caydırıcı varlığıyla desteklenmeli.”
“KABUL EDİLEMEZ”
Emekli Amiral ve stratejist Cem Gürdeniz ise yaşanmış olan sürecin çatışmaya evrilme riskine dikkat çekerek şu ikazları gündeme taşıdı: “Yunanistan, Fransız araştırma gemisi üstünden 2024 Kaşot krizinin yaşandığı bölgede tekrardan etkinlik planlıyor. Bu durum Türkiye’nin kıta sahanlığı hakları açısından ciddi sonuçlar doğurabilir. Fransa’nın da sürece dahil edilmesi gerilimi daha da artırabilir. Elektrik kablosu projesi, tartışmalı deniz yetki alanlarında fiili durum oluşturmanın aracı haline getirilemez.”
