ABD Başkanı Donald Trump, toplumsal medya hesabından yapmış olduğu paylaşımda, “Zenginleştirilmiş uranyum (nükleer toz) ya derhal ABD’ye teslim edilerek buraya getirilip imha edilecek ya da tercihen İran’ın ortaklık ve koordinasyonu içinde Atom Enerjisi Komisyonu yada eşdeğeri kurumun şahitliğinde, yerinde yada kabul edilebilir başka bir yerde imha edilecektir” dedi. Ateşkes sürecinde bulunan ABD-İsrail ve İran Savaşı’nı sonlandırmak için taraflar içinde müzakereler devam ederken, İran’ın elinde bulunmuş olduğu belirtilen ortalama 400 kilogram civarındaki zenginleştirilmiş uranyumun durumu görüşmelerdeki ana maddelerden birini oluşturuyor. Sadece bu rakamın doğruluğu, yorumu ve siyasal anlamı mevzusunda değişik kaynaklar içinde tam bir mutabakat bulunmuyor.
Uranyum stoklarının nerede olduğu ve ne kadarının erişilebilir olduğu net şekilde doğrulanamadı.
NÜKLEER SİLAHA YETER Mİ?
Internasyonal Atom Enerjisi Ajansı’nın (IAEA) son yıllarda yayımladığı teknik değerlendirmeler ve kapalı kapılar ardında üye ülkelere sunmuş olduğu raporların özetlerine bakılırsa İran’ın elinde ortalama yüzde 60 seviyesine kadar zenginleştirilmiş uranyumdan oluşan birkaç yüz kilogramlık bir yığın bulunmuş olduğu tahmin ediliyor. IAEA raporlarına dayanan haberlerde bu miktarın 2025–2026 döneminde ortalama 440 kilogram seviyesinde olduğu belirtiliyor. Kurum bir değerlendirmesinde, İran’ın yüzde 60 seviyesinde zenginleştirilmiş uranyum stokunun 440 kilogram civarında olduğu ve bunun kuramsal olarak daha ileri zenginleştirme ile birkaç nükleer silaha kafi gelecek potansiyel taşımış olduğu ifade ediliyor.
DENETİM İZNİ YOK
Jerusalem Post ve benzeri haber kaynakları da aynı IAEA verilerini referans alarak bu miktarı ortalama 440 kilogram olarak aktarıyor ve bunun “birden fazla nükleer tabanca için kafi potansiyel” anlamına geldiğini belirtiyor. IAEA Başkanı Rafael Grossi’nin açıklamalarında ise daha eleştiri bir vurgu bulunuyor. Grossi, İran’ın elinde ortalama 400 kilogram civarında yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum bulunduğunu belirtmekle beraber, ajansın bu stokun tamamını bağımsız şekilde doğrulamakta zorlandığını, zira İran’da denetim erişiminin ciddi şekilde kısıtlandığını ifade ediyor. Aynı IAEA değerlendirmelerinde, bu malzemenin bazı bölümlerinin saldırılar ve güvenlik önlemleri sonrası yer değiştirmiş olabileceği, bu yüzden “stokun tam konumunun belirsiz” hale geldiği de aktarılıyor.
‘EN İYİ TEKNİK TAHMİN‘
IAEA’nın 2025 sonu ve 2026 başına ilişkin kapalı raporlarına dayanan haberlerde ek olarak, İran’ın nükleer tesislerine internasyonal denetçilerin tam erişememesi sebebiyle stokların doğrulanmasının “uzun süredir geciktiği” vurgulanıyor. Ajans, düzgüsel şartlarda bu tür yüksek zenginleştirilmiş uranyum stoklarının aylık olarak doğrulanması icap ettiğini, sadece İran açısından bu sürecin kesintiye uğradığını belirtiyor. Bu durum, internasyonal sistemde rakamların “kati ölçüm” değil “en iyi teknik tahmin” olarak kullanılmasına yol açıyor.
ENERJİ Mİ SİLAH MI?
İran tarafı ise bu tartışmalarda oldukca daha değişik bir çerçeve çiziyor. Ulusal ajanslara konuşan İranlı yetkililer ve devlet kaynakları, zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması yada imha edilmesi yönündeki talepleri kabul etmediklerini açıkça ifade ediyor. Tahran’a bakılırsa bu araç-gereç nükleer enerji üretimi ve araştırma amaçlıdır ve tamamen egemenlik alanı içinde. Son günlerde İran dini liderliği çevresinden gelen açıklamalarda da uranyum stokunun “ülke içinde kalması gerektiği” ve dış transferin kabul edilmeyeceği yönünde net bir tutum ortaya konmuş durumda.
Batılı kurumlar uranyumun internasyonal denetim altında sınırlandırılması icap ettiğini düşünüyor.
SİLAH YAPMAYA YETER Mİ?
Internasyonal uzmanların değerlendirmeleri ise daha teknik bir noktaya işaret ediyor. IAEA ve bağımsız nükleer uzmanlara bakılırsa İran’ın elindeki yüzde 60 seviyesindeki uranyum miktarı kuramsal olarak birkaç nükleer tabanca üretimine kafi gelecek potansiyele yaklaşsa da, bunun gerçek bir silaha dönüşmesi yalnızca araç-gereç miktarına bağlı değil. Aslolan belirleyici unsur, silahlaştırma kapasitesi, mühendislik altyapısı ve teslim sistemleri. Buna karşın uzmanlar, en büyük riskin teknik kapasiteden oldukca denetim mekanizmasının zayıflaması bulunduğunu vurguluyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
