ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlatmış olduğu saldırıların arkasından hem küresel iktisat hem de jeopolitik dengelerde sert kırılmalar yaşanıyor. Analizler ise mevcut boru hattı kapasitesinin Hürmüz üstünden gerçekleşen devasa enerji akışını telafi etmekten uzak bulunduğunu gösteriyor. Suudi Arabistan’ın doğudan batıya uzanan ve Kızıldeniz’e çıkış elde eden boru hattı günlük ortalama 5-6 milyon varil taşıma kapasitesine haiz olsa da bu hat, Hürmüz’den geçen toplam hacmin yalnızca sınırı olan bir bölümünü karşılayabiliyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nin Umman Körfezi’ne uzanan hat ise günlük ortalama 1,5 milyon varillik kapasitesiyle bölgesel bir rahatlama sağlasa da küresel arz açığını kapatabilecek ölçekte olmadığına dikkat çekiliyor. Irak, Kuveyt ve Katar benzer biçimde tehlikeli sonuç üreticiler açısından Hürmüz’e alternatif olabilecek etkin bir petrol ve LNG ihracat rotasının bulunmaması krizin yapısal bir kırılmaya dönüşme riskini artırıyor.
Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla beraber vapur trafiğinde ortalama yüzde 70’lik düşüş görülürken, 400’ü aşkın tankerin boğaz girişinde beklemeye devam etmesi krizi derinleştiriyor.
ASYA’DA AKARYAKIT DEPREMİ
Enerji akışındaki kırılmanın, en sert tesiri ise Asya’da görülüyor. Hürmüz’den geçen petrolün ortalama yüzde 84’ünün yöneldiği Asya pazarında Çin, Hindistan, Japonya ve Cenup Kore toplam akışın yüzde 69’unu oluşturuyor. İran’dan sağlanan görece ucuz petrol akışının kesilmesi, Pekin’i alternatif arayışlara iterken; Rusya’ya olan bağımlılığın artma ihtimali de dikkat çekilen başlıklar içinde içeriyor.
AVRUPA’NIN GAZI TÜKENİYOR
Avrupa cephesinde ise değişik fakat minimum Asya kadar ağır bir sıkışma yaşanıyor. 2022 sonrası Rus gazından çıkış stratejisini hızlandıran Avrupa, bu süreçte Katar LNG’sine yönelmişti. Sadece Hürmüz hattındaki aksama sebebiyle Katar’ın ihracat kapasitesinin ortalama yüzde 17’sinin dönem dışı kalması, Avrupa’nın kurduğu yeni enerji denkleminde ciddi bir gedik açmış durumda. 2026 başlangıcında Avrupa’nın gaz depoları 46 milyar metreküp seviyesine gerilerken, bu sayı 2025’te 60 milyar metreküp, 2024’te ise 77 milyar metreküp olarak kayda geçmişti.
ABD VE RUSYA KAZANÇLI
Bu tablo Avrupa’yı tekrardan ABD LNG’sine yöneltirken, “stratejik özerklik” tartışmalarını da alevlendiriyor. Meydana getirilen analizlerde ABD’nin yüksek üretim kapasitesi ve stratejik rezervleri yardımıyla bu süreçte avantaj sağlamış olduğu, benzer şekilde Rusya’nın da hem Avrupa hem de Asya üstündeki enerji tesirini artırma fırsatı yakaladığı belirtiliyor.
LİMANLAR SAVAŞI
Harp sebebiyle enerji hattının yanı sıra deniz ticareti cephesinde de eş zamanlı bir sarsıntı yaşanıyor. Küresel deniz jeopolitiğinde yeni fay hatlarının oluştuğuna dikkat çeken uzmanlar, Panama hattında yaşanmış olan gelişmelerin bu kırılmayı daha da derinleştirdiğini ortaya koyuyor. Panama Yüksek Mahkemesi’nin Çinli CK Hutchison’a ilişik Balboa ve Cristóbal terminallerinin lisansını iptal etmesi ve arkasından bu işletmelerin değişik küresel operatörlere devredilmesi, ABD-Çin rekabetinin limanlar üstünden yürütülen yeni bir evreye girmiş olduğu şeklinde yorumlanıyor. Bu gelişmenin arkasından Çin’in kısa sürede 70’ten fazla Panama bandıralı gemiyi alıkoyması ise krizin yeni bir boyut kazanılmış olduğu şeklinde değerlendiriliyor.
TÜRKİYE’NİN SIKINTISI YOK
Öte taraftan Türkiye cephesinde ise tablonun oldukca katmanlı risk ve denge ihtiva ettiği vurgulanıyor. Bilhassa “düzmece bayrak” operasyonları üstünden Türkiye’nin İran’a karşı pozisyon almaya zorlanabileceği senaryolar, güvenlik çevrelerinde dikkatle izleniyor. Türkiye açısından enerji tarafında ise daha dengeli bir görünüm söz mevzusu. Türkiye’nin günlük doğalgaz tüketimi ortalama 200 milyon metreküp seviyesinde bulunurken, İran’dan gelen gaz en yüksek dönemlerde bile ortalama 10 milyon metreküp ile toplamın yalnızca yüzde 1,7’sini oluşturuyor. Depolama tarafında kapasitenin 4,2 milyar metreküpe erişmesi ve günlük geri basma kapasitesinin 100 milyon metreküp seviyesinde olması, kısa vadede ihtimaller içinde bir arz şokunun yönetilebilir bulunduğunu gösteriyor.
Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz, İran-ABD-İsrail hattında başlamış olan savaşın, ABD-Çin rekabetinin yeni bir cepheye taşınması anlamına geldiğini belirtirken, Panama Kanalı çevresinde yaşanmış olan gelişimleri ise bu rekabetin en tehlikeli sonuç yansımalarından biri bulunduğunu vurguluyor.
BÜYÜK RESİM NET
Jeopolitik Analist Dr. Ahmet Uslu ise enerji maliyetlerindeki her yükselişin, enflasyon üstünden hem üretimi hem de hane halkı harcamalarını baskıladığını belirtirken, “Bu durum bununla birlikte enerji dönüşümünün kaçınılmaz bulunduğunu ortaya seriyor. Fosil yakıtlara dayalı ulaşım sistemlerinin maliyet pozitif yanları hızla erirken, elektrikli ve alternatif enerji kaynaklarının rekabet gücü her geçen gün daha görünür hale geliyor” diyor. “Ortaya çıkan büyük fotoğraf net” diyen Dr. Uslu, “Ortadoğu’da başlamış olan bu harp artık bölgesel bir kriz değil. Enerji akışlarını, deniz ticaretini ve küresel güç rekabetini aynı anda etkileyen oldukca katmanlı bir sistem kırılması yaşanıyor” ifadesini kullanıyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi

