Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Katar, Bahreyn, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Umman benzer biçimde Körfez ülkelerinin ihracatında Asya kıtası öne çıkıyor. Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması, tüm dünya benzer biçimde Asya ülkeleri için de risk oluşturuyor. Bu durum, Körfez ülkeleri açısından ciddi gelir yitirilmesine yol açarken, yabancı iş gücüne dayalı üretim modelinde de baskıya niçin oluyor.
Savaşın başladığı günden itibaren Dubai emlak endeksinde ortalama yüzde 26 ve Katar emlak endeksinde ortalama yüzde 7 düşüş görülüyor. Öte taraftan Dubai finansal market endeksinde ortalama yüzde 15 azalış dikkati çekiyor.
Suudi Arabistan borsası, savaşın başladığı gün keskin şekilde gerilerken, sonrasında toparlansa da hala düşük seyrediyor. BAE ve Katar borsalarında da sert düşüşler gözleniyor. Bölge kaynaklı enerji krizi, küresel enflasyon için de risk oluşturuyor.
KÖRFEZ PETROLÜ BÜYÜK ROL OYNUYOR
Ankara Toplumsal Bilimler Üniversitesi Iktisat Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Erhan Akkaş, AA muhabirine, Dubai gayrimenkul endeksindeki süratli düşüşün, kentin ekonomik açıdan bu süreçten ne kadar negatif etkileneceğinin göstergesi bulunduğunu söylemiş oldu.
Kuveyt, Umman ve Bahreyn’in de benzer şekilde etkilendiğini kaydeden Akkaş, “Körfez ülkelerinin borsalarında düşüş var. Sadece BAE ve Katar’ın bundan fazlaca daha çok etkilendiği görülüyor. Bilhassa BAE, hem gezim, hem finansal market, hem tecim, hem de çalışanların ülkelerine dönmesi benzer biçimde etmenlerden dolayı etkileniyor.” dedi.
Akkaş, Körfez’in petrol ve türevleriyle öne çıkan enerji zengini bir bölge bulunduğunu anımsatarak, Hürmüz Boğazı’nın kapanması ya da enerji altyapısının zarar görmesinin, ülkeleri ciddi risklerle karşı karşıya bırakacağını söylemiş oldu.
Enerji sektöründeki bir probleminin, “yayılma tesiri” ile petrolle direkt ilişkisi olmayan sektörleri dahi etkilediğini belirten Akkaş, “Küresel iktisat büyük seviyede Körfez petrolü ve organik gazına bağlı olduğundan, derhal her sektörde üretim maliyetleri artıyor ve bu durum küresel ekonomide enflasyonist baskı oluşturuyor.” diye konuştu.
Akkaş, Körfez’in petrol öncesi dönemde ihracatının büyük seviyede balıkçılık, inci avcılığı ve bu faaliyetlere dayalı ekonomik yapılardan oluştuğuna, ithalatında da yüksek katma kıymetli endüstri ürünleri ile tüketim mallarının öne çıktığına dikkati çekti.
Bunların başlangıcında kıymetli taşlar ve metaller, altın, elmas ve mücevherlerin geldiğini bildiren Akkaş, şu detayları verdi: “Bu ürünler hem ithalat hem de ihracatta mühim bir yer tutuyor sadece ithalatta ilk sırada bulunuyor. Bunu, makineler ve mekanik cihazlar izliyor. Söz mevzusu ürünler, endüstri makineleri, türbinler ve üretim süreçlerinde kullanılan çeşitli makine ve teçhizatları kapsıyor. Üçüncü sırada da elektrikli ekipmanlar bulunuyor, bilgisayarlar, telefonlar ve öteki elektronik cihazlar bu kalemde öne çıkıyor. Son olarak otomobil ve yedek parçaları içeren motorlu taşıtlar, Körfez ülkelerinin en fazla ithal etmiş olduğu ürünler içinde yer ediniyor.”
DUBAİ DOĞRUDAN ETKİLENECEK
Akkaş, harpte en fazla etkilenecek yerlerin başlangıcında Dubai’nin geldiğini ve tekrardan ihracata (re-export) mevzu olan ürünlerin, bu krizden direkt etkilendiğini dile getirerek, sözlerini şöyleki sürdürdü:
“BAE, başta Dubai Limanı olmak suretiyle tekrardan ihracat (re-export) ülkesidir. Küresel deniz ticaretinin ve lojistik ağların mühim merkezlerinden kabul edilen Dubai, bu konumunu yitirme riskiyle karşı karşıya. Bundan dolayı direkt etkilenecek yerlerin başlangıcında Dubai öne çıkıyor. Bilhassa tekrardan ihracat faaliyetleri, deniz ticareti ve liman hakimiyetine dayalı sektörler, ciddi sıkıntılarla karşılaşıyor. Petrol ve organik gazın neredeyse tüm sektörler için temel girdi olması sebebiyle, üretimde yaşanacak herhangi bir düşüş ya da lojistik aksaklık, otomotivden ambalaj sanayisine kadar geniş bir üretim yelpazesinde kesintilere yol açıyor. Plastik ve petrol türevlerinin hammadde olduğu üretim süreçlerinde ciddi problemler ortaya çıkıyor, bu durum fiyat artışlarını bununla beraber getirerek enflasyonist baskı oluşturuyor. Zira petrol ve türevleri, günümüzde kullanılan pek fazlaca ürünün üretiminde temel unsur olarak yer ediniyor.”
“BEYAZ YAKA ÜLKELERİNE GERİ DÖNEBİLİR”
Bu tür krizlerden, yayılma etkisiyle derhal her sektörün etkilenebileceğine işaret eden Akkaş, bu ülkelerin iş gücünün büyük seviyede yabancı çalışanlara dayandığını söylemiş oldu.
Akkaş, bilhassa uzmanlık, yöneticilik ve teknik informasyon gerektiren mühendislik benzer biçimde alanlardaki beyaz yakalı ihtiyacının çoğunlukla batı ülkelerinden karşılandığını söyledi.
Beyaz yakalıların, dünyanın değişik bölgelerinde kolaylıkla iş bulabileceği, kendilerini güvensiz hissettikleri bir yerde bulunmak istemeyecekleri değerlendirmesinde bulunan Akkaş, şunları kaydetti: “Kendi ülkelerine dönebilir ya da dünyanın daha güvenli bölgelerinde yer edinen ülkelere giderek orada iş bulmayı tercih edebilirler. Bölgede yaşayanlar, beyaz yakalı çalışanların ülkelerine dönme eğiliminde bulunduğunu ifade ediyor. Buna karşılık mavi yakalılar açısından durum farklıdır, bu ülkeleri mühim bir fırsat olarak gördükleri için geri dönme oranları oldukça düşük kalıyor.”

