Merkez Bankası’ndan “Hizmet sektörü” analizi

featured
Google'da Abone Ol
0
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yer edinen analizde, kent içi ulaştırma hizmetleri benzer biçimde alanlarda tüketici talebinin fiyat artışlarına karşın devam edebildiği belirtilerek, “Bu tür mahalli hizmetlerde tüketicinin ikame imkanlarının sınırı olan olmasına da bağlı olarak fiyat rekabeti düşük kalabiliyor. Bu özellikler, hizmeti arz edenlerin fiyatlama enerjisini artırarak hizmet enflasyonunun mal enflasyonuna kıyasla daha kalıcı bir seyir izlemesine niçin oluyor.” ifadelerine yer verildi.

TCMB’nin Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü’nde Destek Ekonomist Aysu Çelgin ve Kıdemli Ekonomist Fetih edilmesi Öğünç tarafınca hazırlanan “2025 Yılı Hizmet Fiyatlarına Yakın Mercek: Alt Kalemler Ne Konu alıyor?” başlıklı çözümleme, bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlandı.

Tüketici enflasyonunun 2025 yılını yüzde 30,9 ile tamamladığı anımsatılan analizde, “Bu zamanda mal enflasyonu yüzde 25 olurken, hizmet enflasyonu yüzde 44 ile yüksek seyretti. Bu yazıda, 2025 senesinde tüketici fiyat endeksi (TÜFE) içinde en yüksek fiyat artışı gösteren hizmet alt kalemlerini inceliyor ve bu kalemlerde enflasyonun niçin görece yüksek seyrettiğini ele alıyoruz. Beşli düzeydeki fiyat endekslerinin 2025 yılı artışları sıralandığında, en yüksek fiyat artışı gösteren ilk 30 kalemin 19’unun hizmet grubunda yer almış olduğu görülüyor. Hizmet tarafında üç grup öne çıkıyor: Eğitim, kira ve mahalli nitelikli ve rekabetin görece sınırı olan olduğu hizmet kalemleri.”

Analizde, 2025 senesinde en yüksek artış gösteren kalemler içinde eğitim hizmetlerinin ilk sırada yer almış olduğu açıklandı. Daha uzun bir vadede bakıldığında, mesela 2019 sonuna kıyasla tüketici tutarları ortalama 8 kat artarken, eğitim hizmetlerinin kaleminin 10 kat artmış durumda olduğu anlatılan analizde, bu zamanda bilhassa üniversite ücretlerinin 15,1 kat ile endeks içinde en yüksek artış gösteren dördüncü alt kalem olmasının dikkati çekmiş olduğu kaydedildi.

Analizde, eğitimde ücretlerinde kaydedilen artışlarda, yönetmeliklere bağlı geçmiş enflasyona endeksleme mekanizmalarının rolünün de belirgin olduğu belirtilerek, şu değerlendirmelerde bulunulmuş oldu:

“Mesela, Hususi Öğretim Kurumları Yönetmeliği yakın döneme kadar 12 aylık averaj tüketici ve yurt içi üretici fiyat artışlarını esas alan, fiilen son 24 ayın tesirini içeren bir çerçeve sunuyordu. 5 Eylül 2025 tarihinde meydana getirilen düzenlemeyle cari yıla ilişik yıl sonu fiyat artışına dayalı; son 12 ayın tesirini yansıtan bir değişikliğe gidildi. Eski çerçevede ekonomideki beklenmedik gelişmelerin fiyatlara yansıması daha uzun bir zamana yayılıyordu. Enflasyonun yükseliş sürecinde fiyatını süratli şekilde uyarlayamayan kurumlar dezavantajlı duruma düşüyordu. Öte taraftan şokların tesiri zayıfladığında, fiyat ayarlamaları geçmiş 24 ayın tesirini içeren yüksek enflasyona endekslendiği için dezenflasyonun hızı yavaş seyrediyordu. Bu açıdan son düzenleme değişikliğini, endeksleme mekanizmasını görece zayıflatarak dezenflasyon sürecini destekleyecek bir adım olarak okumak mümkün.”

DEPREM, KENTSEL DÖNÜŞÜM, DEMOGRAFİK GİBİ UNSURLAR KİRA ENFLASYONUNUN ATALETİNİ ARTIRIYOR

Hizmet enflasyonunda yüksek seyriyle öne çıkan bir öteki kalemin kiralar olduğu kaydedilen analizde, “Zelzele, kentsel dönüşüm, demografik unsurlar, kira artış sınırlaması ve sözleşmelerin çoğunlukla yılda bir kez geçmiş enflasyona endekslenerek yenilenmesi benzer biçimde konut sektörüne özgü etkenler, kira enflasyonunun ataletini artırıyor.” denildi.

Analizde, bu çerçevede para politikasının konut piyasasına aktarımının gecikmeli gerçekleşebildiği, arz yönlü politikaların (kentsel dönüşüm, toplumsal konut projeleri vb.) tesiri orta-uzun vadede ortaya çıktığından, kira enflasyonunun yavaşlamakla beraber öteki hizmet kalemlerine kıyasla bir süre daha ayrışmasının mümkün olduğu bildirildi.

Ek olarak, kira ve eğitim benzer biçimde hizmetlerin enflasyon üstündeki tesirinin tüketim oranı üstünden oluşan direkt katkıyla sınırı olan olmadığı belirtilen analizde, bu sektörlerdeki fiyatlamaların hane halklarının bütçesi kanalıyla da enflasyon üstünde ikincil etkisinde bırakır doğurabilme potansiyeline haiz olduğu ifade edildi.

İşverenler ve kendi hesabına çalışanların ürünlerinin ya da sundukları hizmetlerin fiyatlarını belirlemede, çalışanların ise ücret taleplerinde, kendi bütçelerinde ilgili ödemelerdeki artışları dikkate alabildiği aktarılan analizde, şu değerlendirmelerde bulunulmuş oldu:

“Üçüncü grup ise rekabetin görece sınırı olan olduğu mahalli nitelikli hizmet kalemleri (berber/kuaför, gündelikçi, baytar hizmetleri, kuru temizleme, ayakkabı tamiri vb.) ile ulaştırmaya yönelik yönetilen-yönlendirilen kalemlerden (vapur ücretleri, taksi, otobüs ile kent içi yolcu taşımacılığı ve demir yolu ile yolcu taşımacılığı) oluşmakta. Bu ulaştırma kalemlerinin ortak özelliği gene mahalli özellikte olmaları ve fiyatlama sürecinin mahalli yönetimlerce yönetimsel yada yarı-idari kararlar vesilesiyle şekillenmesi. Bu hizmetlerin mühim kısmı emek yoğun ve tutarları direkt hizmeti üreten kişinin gelirini oluşturuyor.

Bu bakımdan bu biçim hizmetlerde etkinlik gösterenler için satın alma gücündeki aşınmayı telafi etme çabası ya da kişinin gelir ve enflasyon beklentisi mühim. Bu kalemlerde birim zamanda sunulan hizmet kapasitesi sınırı olan olduğundan otomasyon yada verimlilik artışıyla birim maliyeti azaltmak bir çok süre güç. Bu hizmetler il/ilçe/mahalle ölçeğinde sunuluyor ve kimi süre kişisel ilişkilere de dayalı (mahalle berberi benzer biçimde) olabiliyor. Kent içi ulaştırma hizmetleri benzer biçimde alanlarda tüketici talebi fiyat artışlarına karşın devam edebiliyor. Bu tür mahalli hizmetlerde tüketicinin ikame imkanlarının sınırı olan olmasına da bağlı olarak fiyat rekabeti düşük kalabiliyor. Bu özellikler, hizmeti arz edenlerin fiyatlama enerjisini artırarak hizmet enflasyonunun mal enflasyonuna kıyasla daha kalıcı bir seyir izlemesine niçin oluyor.”

ÜÇ GRUBUN TÜKETİCİ ENFLASYONUNA KATKISI 11,3 PUAN İLE MAYIS-HAZİRAN 2024 DÖNEMİNDE ZİRVEYE ULAŞIYOR

Analizde, söz mevzusu üç grubun tüketici enflasyonuna katkısının 11,3 puan ile Mayıs-Haziran 2024 döneminde zirveye ulaşmış olduğu bildirildi.

2025 yılı sonu itibarıyla bu katkının 7,8 puana gerilemiş olsa da halen yüksek olduğu vurgulanan analizde, şu bilgilere yer verildi:

“Yıl sonu itibarıyla kira, eğitim ve mahalli/rekabeti görece sınırı olan hizmet kalemlerinin enflasyona katkısı sırasıyla 4,2, 1,5 ve 2,1 puan düzeyinde. İncelenen hizmet kalemleri tüketici enflasyonunun ortalama dörtte birini oluşturuyor. Ek olarak, tüketici enflasyonundaki gerilemeye karşın bu üç grubun enflasyona katkısı 2025 yılı süresince yüksek seyrederek dezenflasyon sürecinde mühim bir katılığa niçin oluyor. 2025 senesinde bilhassa mahalli/rekabeti görece sınırı olan hizmet kalemlerinin enflasyona katkısı aynı kalmış. Nitekim bu zamanda kira ve eğitim enflasyonları sırasıyla 44 ve 25 puan gerilerken, mahalli/rekabeti görece sınırı olan hizmet kalemlerinin enflasyonundaki düşüş 2 puan ile sınırı olan.”

Analizde, netice olarak 2025 senesinde hizmet enflasyonunun yüksek seyrinde eğitim ve kira yanında mahalli nitelikli ve rekabetin görece sınırı olan olduğu kalemlerin öne çıkmış olduğu açıklandı.

Eğitimde meydana getirilen son düzenleme değişikliğinin geçmiş enflasyona endeksleme mekanizmasını görece zayıflatarak dezenflasyon sürecini destekleyeceği öngörüsüne yer verilen analizde, şunlar kaydedildi:

“Kira tarafında ise gerek mevsim etkilerinden arındırılmış veriler, gerekse kiralara yönelik öncü göstergeler, ana eğilimin aşağı yönlü olduğuna işaret ediyor. Buna rağmen kent içi taşımacılık, berber/kuaför, gündelikçi ve kuru temizleme benzer biçimde mahalli ve rekabeti görece sınırı olan hizmet kalemlerinde gözlenen fiyat artışları, maliyet ve talep unsurlarına ek olarak gelir beklentileri, piyasa yapısı ve fiyatlama davranışlarıyla ilişkilendirilebilecek katılıklar barındırabiliyor. Bu katılıklar, enflasyonun seyrini etkileyerek dezenflasyon sürecini zorlaştıran unsurlar içinde yer ediniyor.”

Merkez Bankası’ndan “Hizmet sektörü” analizi
Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Spam göndermiyoruz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

KAI ile Sohbet Et

KAI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com