Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yer edinen analizde, hanehalkı enflasyon beklentilerinin dünya genelinde olduğu benzer biçimde Türkiye’de de yapısal olarak mevcut enflasyonun ve öteki ekonomik aktörlerin beklentilerinin üstünde seyrettiği belirtilirken, “Para politikasındaki sıkı duruşun devamı ile düşecek enflasyon eşliğinde, hanehalkı beklentilerinin iyileşmeyi kademeli bir halde sürdürmesi umut ediliyor.” ifadelerine yer verildi.
TCMB’de uzman olarak vazife meydana getiren Furkan Höçük ve Ahmet Bilal Kurtoğlu ile ekonomist olarak vazife meydana getiren Halil İbrahim Korkmaz tarafınca hazırlanan “Hanehalkı Enflasyon Beklentileri ve Hissedilen Enflasyon” başlıklı çözümleme, bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi’nde yayımlandı.
Enflasyon beklentileri tüketim-tasarruf kararlarının portföy tercihleri ve fiyatlama davranışları benzer biçimde çeşitli kanalları etkilediği için enflasyon dinamiklerinde mühim rol oynadığının belirtildiği analizde, “TCMB fiyat istikrarı temel amacı doğrultusunda ekonomik aktörlerin enflasyon beklentilerini siyaset belirlemede mühim bir girdi olarak kullanıyor. Bu yazıda, hanehalkı beklentilerinin şekillenmesinde, hissedilen enflasyonun, tüketim sepetinde öne çıkan kalemlerin ve merkez bankası iletişiminin rolünü küresel örneklerle karşılaştırmalı olarak inceliyoruz.” değerlendirmesi yapılmış oldu.
Analizde, aylık frekansta kamuoyu ile paylaşılan “Sektörel Enflasyon Beklentileri”nin ustalaşmış iştirakçilerin yanı sıra gerçek sektör ve hanehalkı kesimlerini de kapsadığı belirtilerek, “Son 10 senelik döneme dair anket neticeleri hanehalkının 12 ay sonrası için enflasyon beklentisinin mevcut enflasyon düzeyinin genel olarak oldukça üstünde seyrettiğini ortaya koyuyor.” denildi.
Analizde, söz mevzusu farkın enflasyonun tek hane sınırında seyrettiği yıllarda da kendini gösterdiği kaydedildi. Gerçek sektörün enflasyon beklentisinin enflasyonun altında yada üstünde olabilmekle birlikte daha yüksek korelasyon sergilediği belirtilen analizde, piyasa katılımcılarının beklentilerinin ise dezenflasyon öngörüsü ile manşet enflasyondan daha düşük bir seviyede oluştuğunun görüldüğü ifade edildi.
Analizde, manşet enflasyonda gözlenen oynaklıklara minimum tepkiyi gene piyasa katılımcılarının verdiği aktarıldı.
Buna nazaran her üç kesimin enflasyon beklentilerinin 12 ay sonrasında gerçekleşen enflasyonu tahmin etme gücü incelendiğinde piyasa katılımcılarının en düşük, hanehalkının ise en yüksek hata payına haiz bulunduğunun görüldüğü analizde, “Hanehalkı beklentileri, enflasyonun görece daha düşük seyrettiği yıllarda dahi enflasyonun averaj 10 puan üstünde kalıyor. Enflasyonun daha yüksek ve oynak seyrettiği son yıllarda ise hanehalkı beklentileri ile enflasyon arasındaki fark daha da açılıyor.” ifadelerine yer verildi.
ENFLASYON BEKLENTİLERİNİN FARKLILAŞMASI DİĞER ÜLKELERDE DE GÖZLENEN BİR DURUM
Hanehalkı ve piyasa katılımcıları başta olmak suretiyle öteki ekonomik aktörlerin enflasyon beklentilerinin farklılaşmasının öteki ülkelerde de gözlenen bir durum bulunduğunun bildirildiği analizde, “Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, hanehalkı beklentilerinin mevcut enflasyonun ve ustalaşmış tahminlerin oldukça üstünde gerçekleştiği görülüyor. Bilhassa enflasyonun uzun süre yüzde 2 yada altında seyrettiği birçok ülkede yüzde 10 düzeyindeki hanehalkı beklentileri dikkat çekiyor.” denildi.
Söz mevzusu ayrışmanın nedenlerine bakıldığında ise hissedilen enflasyonun hanehalkı beklentilerindeki görece yüksek seviyeyi açıklamada öne çıktığının görüldüğü bildirilen analizde, nitekim gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde hissedilen enflasyon ile enflasyon beklentilerinin oldukça yakın düzeylerde olduğuna dikkati çekmiş olduğu ifade edildi.
Analizde, bu resmin mevcut enflasyon ve enflasyon beklentileri arasındaki mühim farkın, hissedilen enflasyondan kaynaklandığını ortaya koyduğu vurgulandı.
Sonuçların daha önceki TCMB çalışmalarındaki bulguları da desteklediği bildirilen analizde, burada dikkati çeken bir öteki hususun ise ülkelerin değişen enflasyon oranlarına karşın hissedilen enflasyon ve enflasyon beklentilerinin yuvarlama etkisiyle yüzde 5, 10 benzer biçimde seviyelerde yoğunlaşması olduğu aktarıldı.
Analizde, “Sonuçlar hanehalkının hissettiği enflasyonun mevcut enflasyondan daha yüksek bulunduğunu ve hissedilen enflasyon ile beklentilerin yakın seyrini ortaya koyuyor. Beklentileri ve hissedilen enflasyonu etkileyen faktörleri incelemek de bu aşamada ehemmiyet kazanıyor. Bu doğrultuda, iştirakçilerin enflasyon beklentilerini oluştururken hangi harcama kalemlerini dikkate aldıklarına ilişkin verileri ele alıyoruz.” değerlendirmelerine yer verildi.
Hanehalkı enflasyon beklentilerinde besin ve enerji benzer biçimde tertipli harcama kalemlerinin küresel olarak öne çıktığının görüldüğünün belirtildiği analizde, Avrupa Birliği özelinde meydana getirilen çalışmalardan elde edilmiş bulguların da aynı ortak faktörlerin varlığına işaret etmiş olduğu ifade edildi.
Analizde, Türkiye’de ise söz mevzusu kalemlere hassasiyetin genel olarak daha yüksek olduğu aktarıldı. Ek olarak besin ve enerjinin yanında kiranın da hanehalkı beklentilerinde etkili rol oynamasının dikkati çekmiş olduğu vurgulanan analizde, şunlar kaydedildi:
“Son dönemde gerilemekle beraber uzun süredir manşet enflasyonun üstünde seyreden kira enflasyonu bu ayrışmayı destekliyor. Sonuçlar besin benzer biçimde sık tüketilen ürünler ve kira benzer biçimde harcama sepetinde mühim yer tutan kalemlerin hissedilen enflasyonun mühim belirleyicileri bulunduğunu ortaya koyuyor. Hissedilen enflasyonu en fazla etkileyen kalemlerdeki fiyat artışları ile manşet enflasyon arasındaki farkın açılması hanehalkı beklentilerini yukarı çekiyor. Hanehalkı beklentilerinin tahmin gücünün zayıflaması ise bu alandaki iletişimin etkin yapılmasının önemini ortaya koyuyor. Nitekim, merkez bankası ile alakalı data ve farkındalığın enflasyon beklentileri ile anlamlı bir ilişkiye haiz olduğu biliniyor. Bu aşamada, hanehalklarının merkez bankaları ile alakalı bilgiyi nereden aldığına da bakmak gerekir.”
Analizde, öteki gelişmekte olan ülkelerle benzer şekilde Türkiye’de tv ve radyonun yanında toplumsal medyanın da data edinmede etkili bir mecra bulunduğunun dikkati çekmiş olduğu açıklandı.
Bunun ise son yıllarda TCMB tarafınca değişik kanallar kullanılarak yürütülen kontakt faaliyetinin dezenflasyon süreci açısından önemini ortaya koyduğu vurgulanan analizde, şunlar kaydedildi:
“Özetle, hanehalkı enflasyon beklentileri dünya genelinde olduğu benzer biçimde Türkiye’de de yapısal olarak mevcut enflasyonun ve öteki ekonomik aktörlerin beklentilerinin üstünde seyrediyor. Bu farklılaşmanın temelinde ise hissedilen enflasyon yer ediniyor. Türkiye’de besin ve enerjinin yanında kira da hissedilen enflasyonu açıklamada öne çıkıyor. Bu görünüm altında, hanehalkı beklentilerinin seviyesinin yanı sıra eğilimi de ehemmiyet kazanıyor. Para politikasındaki sıkı duruşun devamı ile düşecek enflasyon eşliğinde, hanehalkı beklentilerinin iyileşmeyi kademeli bir halde sürdürmesini bekliyoruz. Bu süreçte ekonominin tüm kesimleriyle etkin iletişimin sürdürülmesi de beklentilerdeki iyileşmenin istikrarlı şekilde devamı için önemini koruyor.”

