İklim değişikliği ve artan sıcaklıklar, yeni ve teşhisi konmamış hastalık riskini artırıyor. Raporlama ve çözümleme kuruluşu Insider’ın iklim değişikliği ile bulaşıcı hastalıklar arasındaki ilişkiyi ele alan analizinde, Avrupa’nın giderek daha sıcak hale gelmesinin sivrisineklerin yaşam alanlarını genişlettiği ve buna bağlı olarak dang humması, chikungunya, Zika ve Batı Nil virüsü şeklinde hastalıkların Avrupa’da görülme ihtimalini artırdığı belirtiliyor. Türkiye ise bu değişimde Avrupa’ya bakılırsa daha avantajlı bir konumda değil. Tam tersine, ülkenin Afrika ve Avrupa arasındaki coğrafi konumu, sıcak iklim kuşağına yakınlığı ve sivrisinek türlerinin yayılması sebebiyle gelişmelerin yakından izlenmesi ihtiyaç duyulan ülkeler içinde bulunuyor.
O SİNEK ZATEN VAR
Riskin en mühim göstergelerinden biri Aedes albopictus, kısaca Asya kaplan sivrisineği. Avrupa Hastalık Önleme ve Denetim Merkezi’nin (ECDC) Haziran 2025 verilerine bakılırsa Aedes albopictus’un yayılımında Türkiye’de de artış kaydedildi. Sivrisinek, Avrupa’nın yanı sıra Türkiye’de de yerleşik hale gelmiş durumda. Ziraat ve Orman Bakanlığı’nın istilacı türler veri tabanında da Asya kaplan sivrisineği, Aedes albopictus olarak tanımlanıyor. Tür, ufak su birikintilerinde, saksılarda, açık su kaplarında ve kullanılmış lastikler şeklinde insan yerleşimlerinin çevresindeki alanlarda üreyebiliyor. Bu durum mühim şundan dolayı Aedes albopictus yalnızca insanları rahatsız eden bir sivrisinek türü değil. Dünya Sıhhat Örgütü’ne bakılırsa tür, dang humması ve chikungunya şeklinde hastalıkların bulaşmasında rol oynayabiliyor.
Türkiye açısından daha mühim örnek ise Batı Nil virüsü.
TÜRKİYE İÇİN EN SOMUT ÖRNEK
İstanbul’da da bundan dolayı senelerdir hususi savaşım programları yürütülüyor. Kurumlar, Asya kaplan sivrisineğinin Türkiye’nin kıyı kuşağında oluşturduğu tehdide dikkat çekerek vektörle savaşım çalışmalarını genişletmiş durumda. Türkiye açısından daha mühim örnek ise Batı Nil virüsü. Sıhhat Bakanlığı, hastalığın Türkiye’de 2010 yılından beri görüldüğünü belirtiyor. Virüs, esas olarak enfekte sivrisineklerin insanları sokmasıyla bulaşıyor ve ağır vakalarda beyin iltihabı, menenjit ve başka nörolojik hastalıklara yol açabiliyor.
KIRILMA YILI
Üstelik 2024 yılı Türkiye açısından dikkat çekici bir dönüm noktası oldu. Türkiye’deki 11 üniversite ve eğitim araştırma hastanesinden vakaları inceleyen bilimsel bir emek verme, 2024’ü Türkiye’nin şimdiye kadarki en büyük Batı Nil virüsü salgını olarak nitelendirdi. Çalışmada incelenen 51 hastanın 48’inde, kısaca yüzde 94’ünde, hastalığın sinir sistemini tutan nöroinvazif formu görüldü. Bu rakamlar, Batı Nil virüsünün Türkiye için kuramsal bir iklim değişikliği senaristliği olmadığını gösteriyor.
TÜRKİYE HARİTADA YER ALDI
Avrupa’daki son veriler de Türkiye’nin bu risk kuşağının haricinde olmadığını gösteriyor. ECDC’nin 2025 sezonu verilerine bakılırsa Türkiye’de mahalli olarak edinilmiş bir Batı Nil virüsü vakası bildirildi. Aynı dönemde Avrupa’da toplam 14 ülkede 1.112 mahalli olay kaydedildi. İtalya 779 vakayla ilk sırada yer alırken Yunanistan’da 96 olay görüldü. Daha önemlisi, ECDC Türkiye’deki vakayı Çanakkale’de kaydetti. Bu detay Türkiye’nin Avrupa’daki salgın coğrafyasının derhal yanında değil, direkt bu ağın içinde bulunduğunu gösteriyor.
