Hürmüz Boğazı’ndaki kriz küresel gübre arzını tehdit ediyor

featured
Google'da Abone Ol
0
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması küresel enerji ve gübre piyasalarında şok dalgası oluştururken, tırmanan maliyetler çiftçilerin üretim takvimini ve küresel besin arz güvenliğini direkt tehdit ediyor.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarıyla başlamış olan Orta Doğu’daki askeri gerilim, tarımsal girdi maliyetlerinde “zincirleme” bir artışı tetikledi.

Orta Doğu’daki gübre ve enerji hatlarındaki kesintiler, dünya tarımının “şah damarı” olarak vasıflandırılan tecim rotalarını nüzul ederek, 2022’deki Ukrayna krizinden daha derin bir besin şoku riski doğurdu.

Hürmüz Boğazı’nda vapur trafiğinin durma noktasına gelmesi, küresel nitratlı gübre arzının yüzde 38’ini, fosfatlı gübre arzının da yüzde 20’sini kesintiye uğrattı.

Basra Körfezi’nden sevkiyatların durması, dünya genelindeki çiftlikler için direkt besin güvenliği riski oluştururken, küresel ziraat tedarik zincirini de sarsıyor.

AA muhabirinin gerçek zamanlı veri analitik şirketi Kpler ile küresel emtia çözümleme kuruluşu CRU verilerinden derlediği bilgilere bakılırsa, küresel gübre ve enerji tedarik zincirinin merkez üssü konumundaki Orta Doğu’da kriz her geçen gün derinleşiyor.

Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının küresel gübre tedarik zincirinde toplamda yüzde 33’lük daralmaya yol açmış olduğu tahmin ediliyor. Bölgeden meydana getirilen senelik 22 milyon tonluk üre ihracatı durma noktasına gelirken, küresel üre arzının ortalama yüzde 46’sının direkt Körfez bölgesinden sağlanması mevcut tabloyu daha da derinleştirdi.

Dünyadaki üre ihracatının ortalama üçte biri Hürmüz Boğazı üstünden yapılırken, fosfatlı gübre üretiminde eleştiri ham madde olan küresel kükürt ihracatının yüzde 45’i de bu stratejik su yolu üstünden sevk ediliyor.

Lojistik aksamalar sebebiyle son 2 haftada ihraç edilmesi planlanan 2,1 milyon tondan fazla üre stokunun ortalama yarısı gemilere yüklenemedi. Uzmanlar, sevkiyatlardaki bu blokajın küresel hasat döneminde toplam ürün kayıplarına yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

REKOLTEDE GERİ DÖNÜLEMEZ DÜŞÜŞLERE YOL AÇMA BEKLENTİSİ

Birleşmiş Milletler Besin ve Ziraat Örgütü (FAO) verilerine bakılırsa, çağıl tarımsal üretimin sürdürülebilirliği, her yıl dünya genelinde kullanılan 190 milyon tonu aşkın nebat besleme ürününün kesintisiz tedarik edilmesine dayanıyor. Bu arzın merkezinde yer edinen 110 milyon tonluk azotlu gübre grubu, üretim sürecinin organik gaza olan aşırı bağımlılığı sebebiyle jeopolitik krizlere karşı en duyarlı halkayı oluşturuyor. Enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, küresel gübre pazarının bu en büyük grubunu direkt maliyet kıskacına alıyor.

Azotun peşinden küresel besin güvenliğinin öteki iki temel sütununu ise 45 milyon tonluk fosfor ve 40 milyon tonluk potasyum arzı oluşturuyor. Uzmanlar, bu 3 temel tarımsal girdinin tedarik zincirinde yaşanacak en minik aksamanın, küresel toplam ürün tahminlerinde geri dönülemez düşüşlere yol açabileceğini değerlendiriyor.

Hürmüz Boğazı rotası, yalnız enerji sevkiyatı değil, üre ve amonyak şeklinde stratejik ham maddelerin dünya pazarlarına ulaştırılmasında da dünyanın en mühim hattı konumunda bulunuyor.

İran’ın yanı sıra Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn, küresel azotlu gübre piyasasının en büyük tedarikçileri içinde içeriyor. Şimal yarımkürede ekim sezonunun başlaması, sevkiyat hatlarındaki her türlü aksamanın tarımsal verimliliği ve besin arzını direkt etkileyeceği anlamına geliyor.

ARTAN ENERJİ MALİYETLERİ ÜRETİMİ VURDU

Küresel gübre krizinin temelinde yatan ikinci büyük etken ise enerji fiyatlarındaki keskin yükseliş oldu. Azotlu gübre maliyetinin ortalama yüzde 80’ini oluşturan organik gaz tutarları keskin artış gösterdi. Bu durum, dev tesisleri üretimi durdurmaya zorladı.

Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler üre ve amonyak şeklinde temel gübre emtialarında trajik fiyat artışlarını tetikledi. 27 Şubat’ta ton başına 482,50 dolar seviyesinde olan üre tutarları, mart ortası itibarıyla ortalama yüzde 50 artarak 720 dolara ulaştı.

Aynı dönemde Orta Doğu çıkışlı amonyak tutarları da yüzde 24 artarak 600 dolar sınırına dayandı.

Bölgedeki enerji altyapısına yönelik saldırılar ve peş peşe gelen “mücbir sebep” beyanları, küresel arz güvenliğini her geçen gün daha da daraltıyor.

Dünyanın en büyük gübre tüketicilerinden Hindistan, iç pazar dengelerini korumak adına organik gaz tahsisinde stratejik bir değişikliğe giderek gübre sektörünü ikinci öncelik seviyesine düşürdü.

Sanayiye sunulan gaz arzının yüzde 70-75 bandıyla sınırlandırılması, Hindistan’ın aylık 2,6 milyon tonluk üre üretiminde ortalama 800 bin tonluk net kayba yol açtı. İhtiyacının yüzde 80’ini Körfez bölgesinden karşılayan ülkenin amonyak ithalatındaki aksamalar, mahalli üretimi durma noktasına getirdi.

Küresel fosfatlı gübre üretiminin merkezi konumundaki Çin ise kükürt ithalatının yarısını Orta Doğu’dan yapması ve kükürt fiyatlarındaki aşırı oynaklık sebebiyle ihracat kısıtlamalarına gitti.

Çin’in piyasadan çekilmesi ve Suudi Arabistan’dan gelen sevkiyatların kesilmesiyle Brezilya şeklinde ziraat ülkeleri, fosfat ihtiyacının yüzde 30’unu karşılayamaz hale gelmiş olarak ciddi bir “yığın krizi” ile karşı karşıya kaldı.

Üre ihtiyacının yüzde 60’ından fazlasını Orta Doğu’dan tedarik eden Avustralya’da mevcut stokların nisan ortası itibarıyla tükenmesi beklenirken, alternatif kaynak arayışları yüksek lojistik maliyet engeline takılıyor.

Avrupa pazarı ise yükselen gübre maliyetleri karşısında “Karbon Sınır Düzenleme Mekanizması”nın (CBAM) askıya alınması şeklinde muhteşem bürokratik adımların atılmasını bekliyor.

Katar’da kamuya ilişkin QAFCO, enerji sahalarındaki aksamalar sebebiyle senelik 5,6 milyon ton kapasiteli üre tesisini kapatırken, Pakistan ve Bangladeş’te Agritech Limited şeklinde dev üreticiler üretimi tamamen durdurdu.

Öte taraftan, internasyonal kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, amonyak ve üreye ilişkin 2026 yılı fiyat beklentilerini ortalama yüzde 25 yükseltti.

Müessese, çatışmanın ve geçişlerdeki aksamaların ne kadar süreceğine dair belirsizliklere işaret ederek, Hürmüz’deki kapanmanın daha uzun sürmesinin gübre fiyatı varsayımlarını daha da yukarı çekebileceği uyarısında bulunmuş oldu.

Fitch, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından en fazla etkilenecek ürünlerin azotlu gübreler bulunduğunu belirtti.

ABD’Lİ ÇİFTÇİLER TRUMP’A MEKTUP YAZDI

Dünyanın en büyük besin ihracatçısı ABD’de çiftçiler, ilkbahar ekim sezonuna ağır mali yükle giriyor.

Amerikan Çiftlik Bürosu Federasyonu (AFBF), motorin fiyatlarının galon başına 5 doları aşmasıyla, mısır ve tahıl üretiminde “yıkım” bir zamanlamayla karşı karşıya kalındığı uyarısını yapmış oldu.

AFBF Başkanı Zippy Duvall, geçen hafta ABD Başkanı Donald Trump’a yazdığı mektupta, ziraat girdilerinin acilen “stratejik öncelik” duyuru edilmesini istemişti.

Duvall, bu durumun yalnız besin güvenliği için bir tehdit olmakla kalmayacağını, bununla birlikte ABD ekonomisi genelinde enflasyonist baskılara katkıda bulunabileceğini belirtmiş, ABD donanmasını kullanarak sevkiyat güvenliğini sağlamak ve federal araçlarla sigorta ve finansman engellerini aşmak şeklinde önerilerde bulunmuştu.

KÜRESEL GÜBRE ÜRETİMİNDE 2022’DEN SONRA İKİNCİ BÜYÜK KESİNTİ

Küresel gübre üretimi daha ilkin 2022’de Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasıyla büyük bir kesintiye uğramıştı.

ABD Gübre Enstitüsü (TFI) Başekonomisti Veronica Nigh, Orta Doğu’da çatışmanın uzaması halinde durumun Ukrayna-Rusya Savaşı’nın başladığı dönemden oldukça daha vahim bir hal alacağını beyan etti.

FAO Başekonomisti Maximo Torero da Orta Doğu’daki çatışmaların tetiklediği enerji şokunun gübre piyasaları üstünden küresel besin sistemini vurduğunu belirterek, deniz taşımacılığındaki sigorta krizinin arzı durma noktasına getirdiğini altını çizdi.

Torero, “Körfez ihracatının kaybı, süratli ikamesi olmayan ani bir küresel açığa niçin oluyor. Üstelik gübre için petrolde olduğu şeklinde stratejik internasyonal stoklar bulunmuyor.” diye konuştu.

Krizin en somut darbesinin lojistik maliyetlerde yaşandığını belirten Torero, kriz öncesinde vapur değerinin yüzde 0,25’i olan sigorta priminin yüksek riskli gemiler için yüzde 10 seviyesine fırladığını kaydetti.

Torero, sigorta sektörünün diplomatik ilerlemelerden ziyade somut hasar kayıtlarına odaklandığını dile getirerek, “Çatışmalar yarın sona erse bile düzgüsel nakliye kapasitesine dönülmesi aylar sürecektir. Sigorta şirketleri, sadece uzun bir süre yeni hasar kaydı oluşmadığını gördükten sonrasında primleri düşürecektir.” dedi.

Bu durumun bölgedeki gübre ihracatçıları için “yüksek nakliye maliyetleri ve küresel rekabet gücünde büyük yitik” anlamına geldiğini belirten Torero, küresel besin sistemini istikrara kavuşturmanın tek yolunun Hürmüz Boğazı’nın dış ilişkiler yöntemiyle tekrardan trafiğe açılması bulunduğunun altını çizdi.

Öte taraftan, analistler, Rusya’nın gübrede geçen yıl 45 milyon tonla üstün dereceli ihracat seviyesine ulaştığını belirterek, mevcut tesislerin tam kapasite emek harcaması ve yeni ihracat odaklı tesislerin sadece 2027’den sonrasında devreye girecek olması sebebiyle Orta Doğu’daki askeri çatışmaların oluşturduğu devasa boşluğu kısa vadede doldurmasının mümkün görünmediğini beyan etti.

Hürmüz Boğazı’ndaki kriz küresel gübre arzını tehdit ediyor
Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Spam göndermiyoruz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

KAI ile Sohbet Et

KAI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com