Son bir haftada ilkin KKTC peşinden Silivri açıklarında meydana gelen ölümlü deniz kazaları bununla beraber “Cumhuriyet tarihinin en büyük deniz facialarını” da gündeme taşıdı. Türk denizleri, Cumhuriyet zamanı süresince yalnızca ulaşım ve ticaretin değil, yüzlerce kişinin yaşamını yitirdiği büyük facialara da sahne oldu. Kimi süre şiddetli fırtına, kimi süre gemilerin çarpışması, mayınlar yada cenk koşulları denizde ağır bilançolara yol açtı. Cumhuriyet sürecinin en büyük sivil deniz facialarının başlangıcında ise 1 Mart 1958’de yaşanmış olan Üsküdar Vapuru faciası geliyor. İzmit’ten hareket eden vapur, Derince açıklarında şiddetli fırtınaya yakalanarak battı. Kati yolcu sıralaması bulunmadığı için can yitirilmesine ilişkin değişik rakamlar verilse de TBMM kayıtlarında 270’ten fazla kişinin yaşamını yitirdiği yer ediniyor. Facianın hafızalara kazınmasının en mühim sebeplerinden biri, vapurdaki yolcuların mühim bölümünün İzmit’teki okullardan evlerine dönen öğrenciler olmasıydı.
Üsküdar faciasının izleri senelerce hafızalardan silinmedi. Fotoğraf: Milliyet Gazetesi arşivi
SAVAŞIN ORTASINDA FACİA
Cumhuriyet tarihinin en ağır deniz facialarından biri ise İkinci Dünya Savaşı yıllarında meydana geldi. İngiltere’den alınacak cenk gemileri ve uçaklarla ilgili vazife için ortalama 200 askeri çalışanı taşıyan Refah Şilebi, 23 Haziran 1941’de Mersin’den Mısır’ın Port Said Limanı’na doğru yola çıktı. Vapur aynı gece Mersin açıklarında bir denizaltı tarafınca torpillendi. TBMM kayıtlarına nazaran gemide bulunan 200 kişiden 168’i yaşamını yitirirken yalnızca 32 şahıs kurtuldu. Refah’ı hangi ülkeye ilişkin denizaltının vurmuş olduğu ise seneler süresince tartışıldı. Vaka bir kaza olmaktan fazlaca cenk koşullarında yaşanmış olan deniz faciası olarak tarihe geçti.
DUMLUPINAR’DA 81 CAN
Türk denizcilik tarihinin en acı sayfalarından biri de 4 Nisan 1953’te Çanakkale Boğazı’nda yazıldı. NATO tatbikatından dönen TCG Dumlupınar Denizaltısı, Nara Burnu açıklarında İsveç bandıralı Naboland şilebiyle çarpışarak battı. Denizaltının kıç bölümünde mahsur kalan denizcilerle telefon şamandırası üstünden bağlantı kurulmasına karşın kurtarma emek harcamaları netice vermedi. Facia 81 denizcinin yaşamını yitirmesiyle sonuçlandı ve Dumlupınar, Cumhuriyet tarihinin en büyük denizaltı felaketi olarak hafızalara kazındı. Türk birliği benzer bir acıyı Dumlupınar faciasından 11 yıl ilkin yaşamıştı. Atılay Denizaltısı, 14 Temmuz 1942’de Çanakkale’deki tatbikat esnasında batarken; 39 denizcimiz yaşamını kaybetmişti.
BOĞAZ ALEVLER İÇİNDE KALDI
İstanbul Boğazı da Cumhuriyet zamanı süresince büyük tanker facialarına sahne oldu. 14 Aralık 1960 gecesi petrol ürünleri taşıyan Yugoslav bandıralı Peter Zoranic ile Yunan bandıralı World Harmony tankeri Kanlıca-İstinye açıklarında çarpıştı. Çarpışmanın peşinden meydana gelen patlamayla deniz yüzeyine yayılan yakıt alev aldı. Yanan Peter Zoranic sürüklenerek İstinye’de demirli bulunan Tarsus yolcu gemisine çarptı ve Tarsus da alevlere teslim oldu. Kaynaklarda can yitirilmesine ilişkin değişik rakamlar bulunurken, İstanbul Ansiklopedisi’nde üçü Türk 53 kişinin yaşamını yitirdiği belirtiliyor.
GÜNLERCE SÖNDÜRÜLEMEDİ
İstanbul’un görmüş olduğu en büyük deniz ve çevre felaketlerinden biri ise 15 Kasım 1979’da Independenta tankeriyle yaşandı. Ortalama 95 bin ton ham petrol taşıyan Rumen bandıralı tanker, Haydarpaşa açıklarında Yunan bandıralı Evriali ile çarpıştı. Büyük patlama İstanbul’un birçok noktasından duyulurken, Independenta günlerce yanmaya devam etti. Gemideki 46 kişiden 43’ü yaşamını yitirdi, yalnızca üç şahıs kurtuldu. On binlerce ton petrolün yanması yada Marmara’ya karışması sebebiyle facia bununla beraber Türkiye’nin en büyük deniz kirliliği vakalarından birine dönüştü.
Dumlupınar faciası Türkiye’de adeta zelzele tesiri yaratmıştı. Fotoğraf Akşam Gazetesi arşivi
NASSIA BOĞAZ’I KAPATTI
Boğaz’daki son büyük facialardan biri 13 Mart 1994 gecesi yaşandı. Ham petrol yüklü Nassia tankeri, İstanbul Boğazı’nın Karadeniz girişinde Shipbroker adlı yük gemisiyle çarpıştı. Çarpışmanın peşinden süregelen yangın ve patlamalar günlerce sürdü. Internasyonal kayıtlarda 24 kişinin öldüğü, 10 kişinin kaybolduğu belirtilirken değişik kaynaklarda can yitirilmesine ilişkin değişen rakamlar yer aldı. Ortalama 98 bin 600 ton ham petrol taşıyan Nassia’daki yangın sebebiyle İstanbul Boğazı deniz trafiğine kapatıldı.
