ABD Müdafa İstihbarat Ajansının (DIA) 26 Ekim’de yayımladığı 130 sayfalık Uzayda Güvenliğe Yönelik Tehditler raporu, Çin’in gizli saklı uzay programına ilişkin yeni ayrıntıları ortaya çıkardı. Amerikan müdafa yayını The War Zone’un (TWZ) 27 Ekim’de duyurduğu görüntü, Maxar şirketinin WorldView-3 uydusu tarafınca çekildi. Fotoğrafta ufak kanatları, çift dikey kuyruğu ve açılmış yük kısmı kapakları bulunan insansız bir uzay uçağı görülüyor. Vantor adıyla faaliyetlerini sürdüren şirket, aracın arkasına güneş panelleri açık durumda başka bir uydunun kenetlendiğini doğruladı. Çin’in Şınlong (İlahi Ejderha) olarak malum deneysel uzay uçağıyla ilişkilendirilen vasıta, ABD Uzay Kuvvetlerinin X-37B modeline benzerliğiyle de dikkat çekiyor. DIA, Çin’in uzayda başka araçlara yaklaşabilen ve yörüngede manevra yapabilen sistemler geliştirmesinin kendi askeri uydu güvenliği açısından yeni riskler yarattığını değerlendiriyor.
ABD istihbaratı, Çin’in gizli saklı uzay uçağının başka bir uyduya kenetlenmiş görüntüsünü doğruladı. Pekin, Ay’ın cenup kutbu ve uydu teknolojilerindeki yatırımlarını genişletirken Washington ise yeni askeri uzay ve uydu ağı hazırlıyor. (Vantor)
DÖRT GİZLİ GÖREV, 276 GÜNLÜK UÇUŞ
DIA raporuna nazaran Çin’in Şınlong ve Tengyun adlı iki temel uzay uçağı projesi bulunuyor. Şınlong’un 2020’deki ilk yörünge görevi iki gün, Ağustos 2022’de süregelen ikinci görevi 276 gün, Aralık 2023’te süregelen üçüncü görevi ise 268 gün sürdü. Dördüncü vazife 7 Şubat 2026’da başlatıldı ve ekim sonu itibarıyla aracın Dünya’ya döndüğü iddia edildi. Önceki görevlerde yörüngeye ufak cisimler bırakan uzay uçağının son uçuşunda da minimum bir nesne özgür bıraktığı gözlemlendi. Sadece bunların askeri uydu, deneysel yük yada başka bir vasıta olduğu yönündeki iddialara izahat getirilmedi. Çin’in kuzeybatısındaki ortalama 5 kilometrelik piste haiz Lop Nur kontrol tesisinin dönüşlerde kullanıldığı değerlendiriliyor. DIA, Çin’in başka uydulara yaklaşabilen, onlarla kenetlenebilen ve yük taşıyabilen araçlarının bulgu, bakım ve askeri müdahale amacıyla kullanılabileceği uyarısında bulunmuş oldu. Raporda Çin’in yörüngedeki hedeflere karşı tabanca teknolojileri geliştirdiği, alçak yörüngedeki uyduları etkileyebilen yer tabanlı lazerlere haiz olduğu ve yönlendirilmiş enerji sistemlerinin de uydulara ekleneceği bilgilerine yer verildi. American Enterprise Institute’in araştırmasına nazaran ABD de 2010’dan bu yana iki X-37B aracıyla sekiz yörünge görevi gerçekleştirmiş oldu.
ÇİN’İN 510’DAN FAZLA KEŞİF UYDUSU
DIA’nın 2026 raporunda Çin’in 510’dan fazla danışma, gözetleme ve bulgu uydusuna haiz olduğu, bu kapasitenin 2018’den bu yana ortalama üç katına çıkmış olduğu açıklandı. Bu sayıya ticari şirketlerin askeri amaçlarla da kullanılabilen uyduları dahil ediliyor. Mevzu hakkında araştırmalara nazaran ABD’nin gözetleme ve meteoroloji uydularının sayısı ise 643. Araştırmalar Çin’in önümüzdeki 3 yıl içinde ABD’nin uydu sayısını gözler önüne seriyor. Washington merkezli Stratejik ve Internasyonal Araştırmalar Merkezi’nin (CSIS) 29 Temmuz 2026 tarihindeki raporu, Çin’in ticari uzay sektöründeki süratli büyümeyi uydu üretim tesisleri, yeni fırlatma merkezleri ve büyük web uydu ağlarıyla desteklediğini ortaya koydu. Çin’in Guowang ve Qianfan uydu web projeleri, Amerikan Starlink sistemine alternatif oluşturmayı hedefliyor. Ay araştırmalarında ise Çin somut bir ilke imza attı. Çang’ı-6 aracı, Haziran 2024’te Ay’ın Dünya’dan görünmeyen uzak yüzündeki Cenup Kutbu-Aitken Havzası’ndan 1.935,3 gram kaya ve toprak örneği getirerek bunu başaran ilk ülke oldu. Daha ilkin Çang’ı-5 göreviyle 2020’de Ay’ın yakın yüzünden de ortalama 1,7 kilogram örnek getirilmişti. Çinli araştırmacılar bu örneklerde Changesite-(Y) adlı yeni bir mineral tanımladı. Çang’ı-7 görevi Ay’ın cenup kutbundaki su buzunu araştırmayı, Çang’ı-8 ise 2028’de Ay yüzeyindeki malzemelerden yapı üretimi şeklinde teknolojileri sınamayı hedefliyor. Pekin, 2030’a kadar Ay’a insan indirmeyi ve Rusya ile beraber internasyonal Ay araştırma istasyonu geliştirmeyi planlıyor.
ABD AY ÇEVRESİNE UYDU AĞI KURACAK
ABD Uzay Kuvvetleri, 2 Kasım’da yayımladığı sektör duyurusunda Dünya ile Ay arasındaki bölgede vazife meydana getirecek beş uydu için hazırlık başlattı. İlk araçların 2029 sonunda fırlatılması, başlangıç operasyonlarının ise 2031’de gerçekleştirilmesi değerlendiriliyor. Uyduların Ay çevresindeki öteki uzay araçlarını izlemesi, konum belirleme, iletişim ve navigasyon altyapısının geliştirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor. Uzay Kuvvetleri Tümgenerali Stephen Purdy, Çin’in Ay çevresinde kalıcı faaliyetler ve navigasyon altyapısı oluşturmayı planladığını belirterek ABD’nin de bu bölgeyi askeri harekat alanı olarak ele almaya başladığını deklare etti. Harvard Üniversitesi’ne bağlı Belfer Merkezi’nin Haziran 2026 tarihindeki Yeni Uzay Yarışı değerlendirmesine nazaran rekabetin merkezinde Ay’ın cenup kutbundaki su buzu, helyum-3 ve öteki naturel kaynaklar bulunuyor. Su buzunun gelecekte içme suyu, oksijen ve roket yakıtı üretiminde kullanılabilmesi, kurulması planlanan Ay üslerinin Dünya’dan devamlı ikmal ihtiyacını azaltabilir. ABD, Nisan 2026’daki Artemis II göreviyle dört astronotu Ay çevresinde dolaştırarak insanlı uçuş kabiliyetini tekrardan sınadı; NASA’nın insanlı Ay inişi hedefi ise 2028’e uzanıyor.
