İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla yükselen petrol tutarları ve belirginsizleşen enerji piyasaları ABD Başkanı Donald Trump’ı da harbe ara vermeye ve Tahran ile müzakerelere zorlamaya başladı. Iktisat ve jeostrateji uzmanları ise ABD’nin Hürmüz Boğazı çıkmazı sonrasında Avrasya’daki denizcilik dengelerinin baştan sona değiştiğine vurgu yapıyorlar. Avrupa merkezli SpecialEurasia’nın analizine gore yaşanmış olan kriz, yalnızca bölgesel bir cenk değil; küresel deniz ticaretinin, enerji akışının ve askeri dengelerin tekrardan şekillendiği tarihsel bir kırılma noktası niteliği taşıyor. Rapora gore bölge 2026 senesinde yüksek riskli olarak kalmaya devam edecek. Analize gore Avrasya coğrafyasında denizciliğin kuralları da tekrardan belirlenmek zorunda duracak. İşte o çözümleme raporundan çarpıcı vurgular:
Avrupa merkezli rapora gore Hürmüz Boğazı’nın kitlenmesi dolayısıyla ABD’nin hakimiyetindeki deniz güvenlik sistemi işlevsiz hale gelmiş durumda.
HÜRMÜZ BOĞAZI ABD’Yİ ETKİSİZ KILDI
SpecialEurasia’nın raporuna gore İran’ın 2 Mart 2026 itibarıyla Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla beraber dünya petrol arzının ortalama yüzde 20’sinin geçmiş olduğu eleştiri geçitte tanker trafiği yüzde 90’dan fazla azaldı. Analize gore bu gelişme küresel enerji piyasalarında “yüksek risk” seviyesini “katastrofik risk” düzeyine çıkardı. Analize gore ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası Tahran’ın uyguladığı deniz ablukası, enerji ve lojistik zincirlerinde dizgesel bir kırılmaya yol açtı. Küresel sigorta müesseselerinin büyük kısmı bölge için cenk riski teminatlarını askıya alırken, “mücbir sebep” uygulamalarının yaygınlaştığı açıklandı. Rapora gore ek olarak GPS karıştırma sistemleri, “dark fleet” (karanlık deniz filosu) olarak tanımlanan kimliği gizli saklı tankerler ve asimetrik deniz stratejileri, ABD’nin hakimiyetindeki deniz güvenliği sistemini işlevsiz hale getirdi.
DENİZLERDE HİBRİT SAVAŞ
SpecialEurasia’nın analizine gore ABD’nin tek taraflı Avrasya deniz güvenliğinden çekilmesi, bölgede büyük bir güç boşluğu yarattı. Raporda Washington’un küresel deniz güvenliği rolünden uzaklaşarak Batı yarımküreye odaklandığı, bunun ise Avrasya’da hibrit cenk ve düzensiz deniz çatışmalarını artırdığı ifade edildi. Analize gore geleneksel deniz gücü yerini drone sürüleri, otonom deniz araçları ve yazılım destekli hücum sistemlerine bırakırken, “deniz gerilla savaşı” terimi küresel literatürde merkezi hale geldi.
Çözümleme raporuna gore 2026 yılı içinde Avrasya deniz sahasında risk seviyesi “devamlı baskı altında ve yüksek” olarak kalmaya devam edecek.
KRİZ ÇİN’İ ETKİLEMEDİ
Rapora gore kriz yalnızca Hürmüz ile sınırı olan kalmadı. Karadeniz’de NATO ile Rusya içinde hibrit cenk yoğunlaşırken, Rusya’nın “gölge filo” olarak tanımlanan sigortasız tanker ağını genişlettiği de belirtiliyor. Aynı analizde Ukrayna’nın deniz dronlarıyla bu filoyu hedef almış olduğu ve ticari hatların askeri çatışma alanına dönüştüğü ifade edildi. Kızıldeniz’de ise Yemen merkezli Husilerin drone saldırılarıyla küresel ticareti sekteye uğrattığı ve Süveyş Kanalı gelirlerinde 6 milyar doların üstünde yitik yaşandığı aktarıldı. Hint Okyanusu’nda da ABD, Japonya, Hindistan ve Avustralya’nın oluşturduğu Quad yapısının Çin’e karşı konumlandığı sadece Çin’in bu yapıdan etkilenmediğinin altı çizildi.
2026’DA YÜKSEK RİSKLİ KALACAK
SpecialEurasia analizine gore 2026 itibarıyla Avrasya deniz jeopolitiği “kurallara dayalı seviye”den “işlemsel güvenlik” modeline geçmiş durumda. Raporda Çin’in “elektrik ve mineral gücü” olarak yükselirken Batı’nın petrol temelli ekonomilerinin ise enerji krizine sürüklendiği ifade edildi. Hazar Denizi’nde su seviyesinin yılda 20 santimetre düşmesi ve limanların kapasite kaybı yaşaması da bölgesel tecim için ek risk oluşturuyor. Raporun netice kısmına gore Avrasya’da deniz ticareti artık “hukuki bir hak” değil, askeri ve ekonomik pazarlık mevzusu haline gelmiş durumda. Analize gore 2026 yılı süresince Avrasya deniz sahasında risk seviyesi “devamlı baskı altında ve yüksek” olarak kalmaya devam edecek.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi

