AB Komisyonu, daha ilkin birkaç kez ertelenen Endüstri Hızlandırıcı Yasa Tasarısını (Industrial Accelerator Act) kamuoyu ile paylaştı.
Kamu alımları ve devlet desteklerinde “Made in EU” şartı getirmeyi öngören tasarı, Avrupa’nın endüstri tabanını güçlendirmeyi ve küresel ölçekte haksız rekabet ortamı ile savaşım etmeyi amaçlıyor.
AB’nin endüstri politikasında yeni bir süreci de temsil eden düzenleme, kıtada üretimi artırmayı ve stratejik sektörlerde dışa bağımlılığı azaltmayı hedefliyor.
İMALAT SANAYİSİNİN PAYI ARTIRILACAK
Avrupa’nın endüstri tabanını güçlendirmek, işletmeleri büyütmek ve istihdamı çoğaltmak amacıyla hazırlanan tasarı, AB’de imalat sektörünün toplam Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki payını yüzde 14,3 seviyesinden 2035 yılına kadar yüzde 20’ye çıkarmayı öngörüyor. Tasarı, Avrupa’nın ekonomik dayanıklılığını, rekabet enerjisini ve ekonomik güvenliğini de artırmayı amaçlıyor.
Düzenleme, enerji yoğun sektörler, otomotiv kıymet zinciri ve temiz endüstri dönüşümünü destekleyecek net sıfır teknolojiler başta olmak suretiyle imalat sanayisini kapsamına dahil ediyor. Bu çerçevede otomotiv ve inşaat sektörlerinde kullanılan çelik için düşük karbon gereksinimleri getirilirken, kamu ihalelerinde kullanılan bazı ürünler için “AB’de üretilmiştir” şartının uygulanması planlanıyor.
Tasarı, bilhassa çelik, çimento, alüminyum ve kimya şeklinde enerji yoğun sektörler ile net sıfır emisyon teknolojileri, otomotiv ve otomotiv bileşenleri üretiminde getirmiş olduğu şartlarla dikkat çekiyor. Kamu alımlarında da Avrupa üretimi kriteri öngörülüyor.
Düzenleme kapsamında kamu kaynaklarıyla meydana getirilen bazı stratejik alımlarda üretimin belirli bir bölümünün AB’de gerçekleştirilmesi gerekecek. Elektrikli otomobiller, rüzgar türbinleri ve öteki eleştiri teknolojilerin üretimi yada satın alınmasında asgari bir AB üretim oranı aranacak. Bu adım, Avrupa’nın Çin karşısında yeni yeşil teknoloji sektörlerindeki rekabet enerjisini korumayı da hedefliyor.
AB üyesi ülkelerde kamu ihalelerinin toplam büyüklüğü 2 trilyon avroya yaklaşıyor. GSYH’nin ortalama yüzde 14’üne karşılık gelen bu kaynağın yeni düzenlemeyle yerli sanayiyi desteklemek için kullanılması amaçlanıyor.
STRATEJİK SEKTÖRLERDE ÜRETİM KRİTERLERİ
Tasarı kapsamında bataryalar, güneş ve rüzgar enerjisi teknolojileri, hidrojen üretimi ve nükleer enerji şeklinde stratejik sektörlerde de Avrupa üretimi kriterleri getiriliyor. Bu çerçevede, güneş panellerindeki temel bileşenlerin üç yıl içinde Avrupa’da üretilmesi gerekecek.
Kamu ihaleleri yöntemiyle satın alınan elektrikli araçlarda ise yasanın yürürlüğe girmesinden 6 ay sonrasında araçların AB içinde monte edilmesi ve pil hariç bileşenlerinin yüzde 70’inin Avrupa’da üretilmesi şartı aranacak.
Alüminyum için kamu alımlarında kullanılan ürünlerin yüzde 25’inin Avrupa’da üretilmesi ve düşük karbonlu olması gerekirken, çelikte yüzde 25’inin düşük karbonlu olması şartı getirilecek.
Tasarı, ek olarak üçüncü bir ülkenin küresel üretim kapasitesinin yüzde 40’ından fazlasını denetim etmiş olduğu stratejik sektörlerde 100 milyon avronun üstündeki yabancı yatırımlar için katı kurallar getiriyor.
TÜRKİYE “MADE İN EU” KAPSAMININ İÇİNDE YER ALIYOR
AB üyesi 27 ülke ile Norveç, İzlanda ve Lihtenştayn’ın yer almış olduğu Avrupa Ekonomik Alanını kapsayan “Made in EU” yaklaşımı içinde Türkiye de bulunuyor. Türkiye, Gümrük Birliği’yle AB’nin yeni endüstri politikasının ve kıymet zincirinin içinde stratejik olarak konumlanıyor.
Tasarı, AB menşeli şartının Gümrük Birliği kapsamında ilke olarak Türkiye’yi de kapsamasını sağlayacak hukuki zemini hazırladı. Bu yaklaşım, AB’nin Türkiye’yi stratejik üretim ekosisteminin mühim bir unsuru olarak gördüğünü ortaya koydu.
“Made in EU” yaklaşımının Türkiye’yi tedarik zincirinin haricinde bırakmaması, bilhassa otomotiv, makine, tekstil ve beyaz eşya şeklinde sektörlerde Türkiye’nin Avrupa sanayisi için eleştiri rolüne dikkati çekti.
Coğrafi yakınlık, gelişmiş üretim altyapısı ve Gümrük Birliği yardımıyla Türkiye, Avrupa endüstri stratejisinde mühim bir üretim merkezi olarak öne çıkıyor. Kuvvetli endüstri altyapısı, geniş üretim kapasitesi, nitelikli iş gücü ve Avrupa pazarına yakınlığı da Türkiye’yi AB için mühim bir üretim ve tedarik merkezi haline getiriyor.
TASARININ AP’DE YAPILACAK MÜZAKERELERDE DEĞİŞİKLİĞE UĞRAMASI BEKLENİYOR
AB içinde bazı ülkeler girişime kuvvetli destek verirken, bazı ülkeler ise çekincelerini dile getiriyor.
Fransa, Avrupa sanayisini korumaya yönelik bu yaklaşımın öncülerinden biri olarak öne çıkıyor ve kapsamın dar tutulmasını istiyor.
Almanya’nın da aralarında bulunmuş olduğu bazı ülkeler ise yerli üretim şartlarının yatırımları caydırabileceği, kamu ihalelerinde tutarları artırabileceği ve AB’nin küresel rekabet enerjisini zayıflatabileceği görüşünü korumak için çaba sarfediyor.
Almanya ek olarak “Made in Europe” yada “Made in EU” teriminin oldukca dar bir yaklaşım bulunduğunu, tecim ortaklarının da sürece dahil edilmiş olduğu “Made with Europe (Avrupa ile üretildi)” yaklaşımının benimsenmesi icap ettiğini korumak için çaba sarfediyor.
Tartışmalara sahne olan teklifin AB Konseyi ve Avrupa Parlamentosu’nda (AP) yapılacak müzakereler esnasında değişikliğe uğraması planlanıyor.

