Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarında kurduğu internasyonal hukuka bakılırsa yasa dışı kabul edilen yerleşimlerle ticaretin sınırlandırılmasına yada tamamen yasaklanmasına yönelik seçenekleri üye ülkelere sundu.
AB Komisyonu sözcülerinden Olof Gill, Brüksel’de düzenlenen günlük basın toplantısında, İsrail’in yasa dışı yerleşim yerlerinde üretilen ürünlerin ticareti mevzusunda açıklamalarda bulunmuş oldu.
AB Komisyonunun üye ülkelere İsrail yerleşimlerine yönelik kısıtlayıcı önlemler hakkında seçenek belgesi gönderdiğini belirten Gill, “Bu seçenek belgesi gelecek hafta AB Dışişleri Bakanları toplantısında görüşülecek.” dedi.
Gill, şu şekilde devam etti:
“Bu resmi olmayan belge bir taraftan İsrail yerleşimleriyle ticarette mevcut farklılaştırılmış işlem sisteminin iyi mi iyileştirilebileceğine ilişkin seçenekleri ortaya koyuyor. Öteki taraftan ise durumun daha da kötüleşmesine verilecek ihtimaller içinde bir cevap kapsamında, bu yasa dışı yerleşimlerden gelen ürünlerin ithalatının kısıtlanması yada yasaklanmasına yönelik seçenekleri sunuyor.”
Euronews’in ulaşmış olduğu seçenek belgesine bakılırsa, AB Komisyonu, İsrail yerleşimlerinde üretilen ürünlerin AB’ye ithalatına yönelik mevcut kısıtlamaların sıkılaştırılması amacıyla üç değişik tedbiri değerlendirmeye aldı.
Belge, haziran ayında Lüksemburg’da meydana getirilen AB Dışişleri Bakanları Toplantısı’nda minimum 20 üye ülkenin, işgal altındaki Batı Şeria’da İsrail yerleşimlerinin genişlemeye devam etmesi sebebiyle AB Komisyonundan daha sert tecim tedbirleri hazırlamasını istemesinin arkasından hazırlandı.
AB Komisyonunun değerlendirdiği seçenekler içinde yerleşimlerde üretilen ürünlerin ithalatının tamamen yada kısmen yasaklanması, bu ürünlere yönelik ihracat lisansı zorunluluğu getirilmesi ve caydırıcı düzeyde yüksek gümrük vergileri uygulanması yer ediniyor.
AB ülkelerinin büyükelçilerinin cuma günü Brüksel’de yapılacak kapalı görüşmede belgeyi ilk kez ele almaları, AB dışişleri bakanlarının ise 13 Temmuz’da mevzuyu siyasal düzeyde değerlendirmesi planlanıyor.
AB ile İsrail içinde yürürlükte bulunan Ortaklık Anlaşması kapsamında İsrail ürünleri belirli koşullarda tercihli gümrük tarifelerinden yararlanabiliyor.
Sadece işgal altındaki Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Golan Tepeleri’ndeki İsrail yerleşimlerinde üretilen ürünler bu tercihli rejimin haricinde tutuluyor. Buna karşın söz mevzusu ürünlerin AB’ye ithalatı tamamen yasak değil.
Bölgeden ihracat yapanlar ürünlerin menşeini yanlış beyan ederek yada yerleşimlerde üretilen malları İsrail içinde üretilen ürünlerle karışmasını sağlayarak mevcut kuralları aşabiliyor.
İSRAİL’E YÖNELİK SEÇENEKLER
AB tarafınca hazırlanan belgede, ilk seçenek kapsamında İsrail yerleşimlerinden ürün ithal eden şirketlere hususi ithalat yada ihracat lisansı sistemi getirilmesi öneriliyor. Sadece AB Komisyonu, bu yöntemin de çeşitli yollarla aşılabileceği uyarısında bulunuyor.
İkinci seçenek, yalnızca yerleşim ürünlerine uygulanacak yüksek gümrük vergileriyle bu ürünlerin AB pazarında ekonomik olarak rekabet edemez hale getirilmesini öngörüyor.
Üçüncü ve en kapsamlı seçenek ise yasa dışı yerleşimlerden gelen ürünlerin AB’ye ithalatının tamamen yada kısmen yasaklanmasını içeriyor. Bu durumda ulusal gümrük makamlarının AB sınırlarında yerleşim ürünlerini tespit etmesi ve girişini durdurması söz mevzusu olacak.
Tedbirlerin AB’nin Ortak Tecim Politikası kapsamında değerlendirilmesi halinde karar nitelikli çoğunlukla alınabilecek. Bunun Ortak Dış ve Güvenlik Politikası kapsamında değerlendirilmesi halinde ise kararın yürürlüğe girebilmesi için 27 üye ülkenin oy birliği aranacak.
Öte taraftan AB Komisyonu, 2025 senesinde da AB-İsrail Ortaklık Anlaşması kapsamındaki ticari imtiyazların askıya alınmasını önermiş sadece bu girişim üye ülkelerden lüzumlu desteği alamamıştı.
AB içinde son dönemde, işgal altındaki Filistin topraklarında kurulan yasa dışı yerleşimlerle bağlantılı şahıs ve kuruluşlara yönelik yaptırımlar ile bu yerleşimlerde üretilen ürünlerin Avrupa pazarındaki durumuna ilişkin tartışmalar da yoğunlaştı.

