ABD ile İran içinde son üç aydır devam eden çatışma ve gerilimi sona erdirebilecek bir sulh anlaşması ihtimali Washington gündeminin merkezine yerleşti. The Guardian’ın aktardığı bilgilere bakılırsa, taraflar içinde yürütülen dolaylı görüşmelerde mühim ilerleme kaydedildiği ve bir “çerçeve mutabakatına” yaklaşıldığı belirtiliyor. Taslağa bakılırsa planlanan antak kalma; ateşkesin uzatılması, eleştiri enerji geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nın tekrardan ticarete açılması ve İran’ın nükleer programına ilişkin daha kapsamlı müzakerelerin başlatılmasını içeriyor. ABD tarafı ek olarak İran’a uygulanan bazı yaptırımların kademeli olarak kaldırılmasını ve dondurulmuş varlıkların özgür bırakılmasını değerlendiriyor.
ABD’de meydana getirilen değerlendirmelere bakılırsa Trump’ın, “fena bir antak kalma yapmayacağını” söylemesi Cumhuriyetçileri doygunluk etmeyebilir.
TARİHİ DÖNÜŞÜM SİNYALİ
Sadece antak kalma hemen hemen nihai değil ve hem Washington hem de Tahran cephesi, sürecin “fazlaca kırılgan ve kırılgan” bulunduğunu vurguluyor. ABD Başkanı Donald Trump, sürece ilişkin eleştirileri reddederek müzakerelerin aceleye getirilmemesi icap ettiğini savundu. Trump, “fena bir antak kalma yapmayacağını” ve nihai metin ortaya çıkmadan hiçbir şeyin kesinleşmediğini ifade ediyor. Trump yönetimi, önceki Obama döneminde imzalanan nükleer anlaşmadan değişik bir model üstünde durduğunu belirterek, bu kez daha sert denetim ve güvenlik mekanizmalarının olacağını vurguluyor. Buna karşın, Cumhuriyetçi çevrelerde bilhassa dış siyaset şahinleri bu yaklaşımı giderek daha sert şekilde eleştiriyor.
ŞAHİNLERDEN SERT TEPKİ
Parti içindeki en kuvvetli eleştiriler, Senato ve Temsilciler Meclisi’nde etkili olan “şahin” kanattan geldi. Lindsey Graham, Ted Cruz ve Tom Cotton benzer biçimde adlar, hazırlanan taslağın ABD’nin bölgedeki stratejik hedeflerini zayıflatabileceğini korumak için çaba sarfediyor. Eleştirilerin ana odağı şu noktalar üstünde yoğunlaşıyor: “İran’a ekonomik ödün verilmesi. Hürmüz Boğazı üstündeki denetim tartışmaları. Nükleer programın tamamen durdurulmasına dair net güvence eksikliği. ABD’nin bölgedeki askeri caydırıcılığının zayıflama ihtimali.”
Şahin kanat, bu anlaşmayı “İran’a güç kazandıracak bir geri adım” olarak nitelendiriyor ve 2015’teki nükleer anlaşmaya benzer bir risk taşımış olduğu görüşünü dile getiriyor.
STRATEJİK SAVUNMA
Beyaz Saray’a yakın adlar ise eleştirileri reddediyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Trump’ın “fena bir anlaşmaya imza atmayacağını” ve müzakerelerin kontrollü şekilde ilerlediğini belirtiyor. Yönetim kanadı, anlaşmanın ihtimaller içinde bir savaşın büyümesini engelleyebileceğini ve enerji piyasalarında istikrar sağlayabileceğini korumak için çaba sarfediyor. Nitekim görüşmelere ilişkin iyimserlik, küresel piyasalarda petrol fiyatlarının gerilemesine ve Körfez borsalarında yükselişe bile yansımış durumda.
DENGELER DEĞİŞİYOR MU?
Taslak antak kalma bir tek ABD-İran ilişkilerini değil, İsrail, Körfez ülkeleri ve Avrupa’nın güvenlik hesaplarını da direkt etkiliyor. Bilhassa Hürmüz Boğazı’nın tekrardan açılması ve enerji akışının normale dönmesi, küresel iktisat açısından eleştiri görülüyor. Sadece anlaşmanın hayata geçmesi halinde İran’ın bölgesel tesirinin artabileceği ve bunun yeni jeopolitik gerilimler doğurabileceği de değerlendiriliyor.
ABD basınına bakılırsa şahin kanat, bu anlaşmayı “İran’a güç kazandıracak bir geri adım” olarak değerlendiriyor.
STRATEJİK GERİ ADIM MI?
ABD-İran hattında şekillenen bu süreç, Washington’da derin bir siyasal bölünmeyi de bununla beraber getirmiş durumda. Trump yönetimi ihtimaller içinde bir sulh anlaşmasını “zamanı diplomatik başarı” olarak görürken, Cumhuriyetçi şahinler bunun “ABD’nin caydırıcılığını zayıflatacak bir geri çekilme” olacağı görüşünde. Anlaşmanın nihai olup olmayacağı hemen hemen belirsizliğini korurken, Washington’daki münakaşa şimdiden 2026 siyasal dengelerini etkilemeye başlamış görünüyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
