Avrupa merkezli mühim fikir kuruluşlarından Special Eurasia tarafınca piyasaya sürülen iki kapsamlı rapor, 2026 senesinde Orta Doğu ve Orta Asya’nın yüzeyde sakin, derinde ise yüksek riskler barındıran bir jeopolitik yapıya sürüklendiğini ortaya koydu. İki ayrı rapora nazaran klasik devletler arası harp sürecinin yerini vekalet çatışmaları, kaynak temelli istikrarsızlıklar ve devlet içi otorite mücadeleleri almış durumda. Special Eurasia’nın “Middle East Geopolitical Risk 2026” ve “Central Asia Geopolitical Risk 2026” başlıklı analizleri, iki bölgenin değişik dinamiklere haiz olmasına karşın benzer kırılganlıklar ürettiğini vurguluyor. Raporlara nazaran Orta Doğu’da silahlarla sağlanan sulh süreçlerinin tükenme noktasına gelmesi, Orta Asya’da ise yapısal sorunların bastırılmış sadece çözülmemiş olması 2026’yı risklerin arttığı bir eşik yılı haline getiriyor. İşte o raporlardaki detaylar:
Special Eurasia raporuna nazaran Orta Doğu, İsrail-İran gerilimi, Suriye’deki otorite boşluğu ve Gazze sonrası belirsizlik sebebiyle 2026’ya oldukca cepheli çatışma ve vekalet savaşlarının öne çıkmış olduğu yüksek riskli bir yapıda giriyor.
ORTA DOĞU KIRILMAYA DOĞRU
Rapora nazaran Orta Doğu, 2025’te yaşanmış olan İsrail-İran çatışması ve Suriye’de Esad rejiminin çöküşünün peşinden “silahlı sulh” olarak tanımlanan kırılgan bir düzene girdi. Devletler arası konvansiyonel savaşların yerini yüksek yoğunluklu vekalet çatışmaları aldı. Suriye’de, Başkan Ahmed eş Şara yönetimindeki geçiş hükümeti, sertlik yanlısı bir “gölge kabine” ve etnik çatışmalar sebebiyle devlet otoritesini tesis etmekte zorlanıyor. Bu ortam ise, ülkedeki terör örgütlerinin kuvvetlenmesine olanak sağlıyor.
İRAN İLE İSRAİL SAVAŞABİLİR
Special Eurasia, İran’ın 2025’te İsrail ile yaşamış olduğu çatışmalar ve tekrardan devreye giren Birleşmiş Milletler yaptırımları sonrası “hayatta kalma odaklı” bir nükleer duruş benimsediğini belirtiyor. Rapora nazaran uranyum zenginleştirme oranlarının yüzde 90 seviyesine çıkarılması, 2026’nın ilk çeyreğinde ikinci bir İsrail-İran çatışması ihtimalini de ciddi halde artırıyor. Gazze’de ise Ekim 2025 ateşkesine karşın İsrail’in aralıksız devam eden saldırganlığı ve bölgedeki yönetim boşluğu, mahalli gruplar içinde iktidar mücadelesine yol açıyor. Körfez’de Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki rekabet, Yemen ve Sudan üstünden yapısal bir hegemonya mücadelesine dönüşmüş durumda.
Analizlerde Orta Asya’da Çin’in altyapı ve iktisat üstünden artan tesiri, Rusya’nın güvenlik görevi ve su-enerji-gıda dengesindeki kırılganlıklar, 2026’da bölgesel istikrarın temel sınavları içinde gösteriliyor.
ÇİN ETKİSİNİ ARTTIRIYOR
Orta Asya raporu, bölgenin 2026’ya göreli bir istikrarla girdiğini sadece demografi, su yönetimi ve ekonomik eşitsizliklerin çözülmediğini ortaya koyuyor. Kazakistan ve Özbekistan’da merkezi otorite güçlenirken, Kırgızistan ve Tacikistan’da ise iç kırılganlıklar sürüyor. Afganistan merkezli DEAŞ Horasan tehdidi şimdilik sınırı olan olsa da örgütün hareketlilik kazanılmış olduğu ifade ediliyor. Rusya, bölgede askeri güvenlik sağlayıcısı rolünü korurken; Çin altyapı ve iktisat üstünden tesirini artırıyor. Batılı aktörlerin varlığı ise dengeyi karmaşıklaştırıyor.
KRİZİN MERKEZİ SU
Her iki rapor da su kıtlığını 2026’nın en büyük istikrarsızlık deposu olarak tanımlıyor. İran, Ürdün ve Orta Asya havzalarında su problemi artık bir kalkınma meselesi değil, ulusal güvenlik başlığı haline gelmiş durumda. Orta Doğu’da Kızıldeniz, Bab el-Mendeb ve Hürmüz Boğazı, Orta Asya’da ise su-enerji-gıda dengesi küresel tecim ve yatırım için temel risk alanları olarak öne çıkıyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi

