Çin, küresel tecim yollarının jeopolitik krizler sebebiyle giderek daha kırılgan hale geldiği bir dönemde Avrupa’ya uzanan yeni bir deniz rotasını devreye sokuyor. “Ice Silk Road” (Buz İpek Yolu) isminde olan güzergâh, Çin’in doğusundaki Ningbo’dan başlayarak Arktik Okyanusu’na çıkıyor, Rusya’nın şimal kıyıları süresince uzanan Şimal Deniz Rotası’nı izliyor ve Şimal Denizi üstünden İngiltere’nin Felixstowe Limanı’na ulaşıyor. Yeni güzergâh, bilhassa Ortadoğu’daki harp ve saldırılar sebebiyle Süveyş Kanalı ile Kızıldeniz hattının ciddi şekilde aksadığı bir dönemde Çin’in alternatif arayışlarının en dikkat çekici örneklerinden biri.
Southampton Üniversitesi araştırmasına bakılırsa Arktik deniz buzunun kış maksimumundaki kapladığı alan 2024-2025 döneminde yüzde 5,8 azaldı ve bu, ölçümlerde kaydedilen en büyük düşüş oldu.
MESAFE VE ZAMAN
Rotanın en mühim pozitif yanları mesafe ve vakit. Çinli Sea Legend şirketinin geçen yıl gerçekleştirdiği tecrübe etme seferinde Ningbo’dan Avrupa’ya ulaşım ortalama 20 gün sürdü. Bu süre, Süveyş Kanalı üstünden ortalama 40 gün ve Umut Burnu üstünden ortalama 50 gün devam eden alternatiflerle karşılaştırıldığında ciddi bir avantaj sağlıyor. Şirket, bilhassa lityum-iyon pilleri ve güneş panelleri benzer biçimde vakit ve sıcaklığa duyarlı ürünlerin taşınmasında Arktik rotanın avantaj yaratabileceğini belirtiyor.
İLK KEZ DÜZENLİ SEFER
Buradaki tehlikeli sonuç gelişme ise Çin’in artık yalnızca tecrübe etme seferleri yapmaması. 7 Ağustos tarihindeki rapora bakılırsa Rusya’nın Şimal Deniz Rotası’nın işletilmesinden görevli devlet şirketi Rosatom, Avrupa’ya gidecek yedi Çin gemisine geçiş izni verdi. Sea Legend’in 2026’da rotada tertipli konteyner hizmeti başlatacağı ve seferlerin Arktik denizcilik sezonu süresince haftalık olarak yapılmasının planlandığı bildirildi. Rapor, bunun daha önceki tek seferlik yada deneysel taşımacılıklardan değişik olarak tertipli bir ticari hizmet anlamına geldiğine dikkat çekti.
AVRUPA SEFERLERİ
Deniz taşımacılığı uzmanlık yayını Seatrade Maritime da ağustos ayında Çin ve Cenup Kore şirketlerinin Arktik üstünden Avrupa seferlerini artırmaya başladığını bildirdi. Sea Legend’in yanı sıra New New Shipping, OVP Shipping ve Cenup Koreli PanStar’ın da Şimal Deniz Rotası’nı kullanmaya hazırlandığı açıklandı. PanStar’ın Busan’dan Felixstowe’a ortalama 18 günde erişmesi beklenen seferi, rotanın yalnızca Çin açısından değil Doğu Asya’nın tamamı açısından ticari bir alternatif haline gelmeye başladığını gösteriyor.
SÜVEYŞ’E ALTERNATİF
Çin’in Arktik hamlesinin arkasındaki en mühim nedenlerden biri Ortadoğu’daki güvenlik krizi. Al Jazeera’ya bakılırsa Kızıldeniz’in cenup girişindeki Babülmendep Boğazı son haftalarda gemiler açısından büyük seviyede riskli bir güzergâha dönüştü. Husi saldırıları sebebiyle gemilerin mühim kısmı Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı yerine Afrika’nın güneyinden dolaşmak zorunda kalıyor. Hürmüz Boğazı’ndaki kriz de enerji taşımacılığı açısından küresel riskleri artırıyor. Sulh dönemlerinde dünya petrol ve LNG ihracatının ortalama yüzde 20’si Hürmüz üstünden taşınıyor.
Kış aylarında ağır buz koşulları mühim bir engel. Ek olarak Arktik’te kurtarma altyapısı sınırı olan, hava koşulları sert ve sigorta maliyetleri yüksek.
ÇİN’İN AVANTAJI
Çin’in Avrupa ve Ortadoğu ticareti, Malakka Boğazı, Kızıldeniz, Babülmendep, Süveyş ve Hürmüz benzer biçimde jeopolitik açıdan duyarlı geçiş noktalarına bağımlı. Arktik rota ise Çin’e bu zincirin mühim bölümünü dönem dışı bırakma imkânı veriyor. Sadece uzmanlara bakılırsa bu durum Süveyş Kanalı’nın sonunun geldiği anlamına gelmiyor. Al Jazeera’ya konuşan Singapur’daki Nanyang Teknoloji Üniversitesi’nden Dylan Loh, Arktik rotanın şimdilik geleneksel güzergâhların yerine geçmekten fazlaca onları tamamlayan mevsimsel bir seçenek bulunduğunu belirtiyor. Şundan dolayı rota buzların durumuna bağlı ve yıl süresince kullanılabilir değil.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi

