Mimar Sinan’ın “ustalık eserim” diyerek tarihe armağan etmiş olduğu Edirne Selimiye Camii, bu kez sanat zamanı ve restorasyon dünyasını ikiye bölen tartışmaların merkezinde. Kültür ve Gezim Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafınca 2021’de başlatılan restorasyon sürecinde sona gelinirken, caminin ana kubbesindeki kalem işi ve tezyinatların geleceği adeta krize niçin oldu. Uzmanlar, iki yüzyıldır belgeli olan süslemelerin korunması icap ettiğini savunurken, “yeni bir restitüsyon projesi” adı altında sunulan alternatif planın ise mevcut süslemelerin tamamen silinmesini öngördüğü iddia edildi. Alternatif planın uygulanması durumunda zamanı ibadethanenin UNESCO Dünya Mirası Sıralaması’nden çıkartılabileceğinin altı çiziliyor.
Zamanı yapıya istenen müdahalenin UNESCO tarafınca yakından izleneceğini ve mevcut haliyle uygulanması halinde caminin Dünya Miras Sıralaması’nden çıkarılma ihtimalinin ciddi bulunduğunun da altı çiziliyor. Aralarında Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın da bulunmuş olduğu oldukca sayıda isim, “Bu karar, yalnızca Selimiye’ye değil, Türkiye’nin kültürel miras itibarına da gölge düşürecektir” diyor.
EDİRNE’NİN RUHU
Tarihsel Çevre ve Yapı Korumacıları Derneği Başkanı Adnan Demir, Edirne Selimiye Camii’nin restorasyonunda, Bilim Kurulu’nun onayladığı ve tamamlanmış olan kalem işi projesinin iptal edilmesinin yanlış bulunduğunu belirterek, “Selimiye Camii, tarih süresince 1751, 1808, 1883, 1950, 1983 ve 2025 yıllarında olmak suretiyle altı kez restore edildi. Bugün tartışılan süslemeler, 18. yüzyılın ikinci yarısına tarihleniyor ve barok etkisinde bırakır taşıyan ‘Edirnevi’ üslubun emsalsiz örnekleri olarak kabul ediliyor. Sanat tarihçileri, caminin ana kubbesindeki bu süslemelerin 1830 tarihindeki gravürler, 1904 tarihindeki fotoğraflar ve çeşitli yazma eserlerle belgelenmiş bulunduğunu hatırlatıyor. Buna rağmen, alternatif proje taraftarları bu tezyinatı ‘Sinan dönemine ilişik olmadığı’ sebebi öne sürülerek ‘uyumsuz’ buluyor ve yerine klasik Osmanlı süslemelerine öykünen, sadece herhangi bir zamanı kanıtı olmayan yeni bir desen öneriyor” dedi.
GÖZÜMÜZ GİBİ BAKALIM
Yaşanmış olan gelişmeler üstüne açıklamalarda bulunan Kazıbilimci Nezih Başgelen ise, “Selimiye şeklinde eşi olmayan bir kültür varlığımızın kubbe içi süslemesine verilecek zararın vebali de büyük olacaktır. Selimiye Camii, 450 senedir ayakta duran, Osmanlı mimarlığının zirvesini temsil eden eşi olmayan bir yaratı. Bugün tartışılan, yalnızca kubbedeki birkaç desenin geleceği değil; kültür mirasımızı iyi mi koruduğumuz, internasyonal sorumluluklarımızı iyi mi yerine getirdiğimiz ve tarihsel katmanlarımızla iyi mi yüzleştiğimizdir” diye konuştu.
Eşi olmayan hat ve işlemelerin yok olmasından kaygı ediliyor.
SÜREÇ NASIL İLERLEDİ?
Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 19 Haziran 2023 tarihindeki kararıyla onaylanan mevcut restorasyon projesi, bilim kurulu nezaretinde yürütülmüş ve 2024 yılı sonunda ana kubbe süslemeleri tamamlanmıştı. Sadece “Selimiye Camii Incelem ve Tahkik Heyeti” Mimar Sinan’ın üslubunu yansıtmadığı sebebi öne sürülerek itirazda bulunmuş oldu. Kurul, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi’nden almış olduğu bir yetkilendirme yazısına dayanarak yeni bir proje önerdi. Tavsiye, daha ilkin üç kez bilimsel dayanak eksikliği sebebiyle reddedilmiş olsa da, 8 Ocak 2025’te Bölge Koruma Kurulu tarafınca kabul edilerek mevcut projenin onayı iptal edildi. Bu kararla beraber Selimiye’nin kubbesindeki 200 senedir belgeli olan kalem işi ve tezyinatların tamamen silinmesi gündeme geldi.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
