İsrail ve ABD, Tahran ile Washington yönetimleri içinde müzakereler sürerken 28 Şubat’ta İran’a askeri hücum başlattı.
İran da İsrail’in yanı sıra ABD üslerinin bulunmuş olduğu Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn başta olmak suretiyle bazı bölge vatanlarında belirlediği hedeflere saldırılarla karşılık verdi.
ABD-İsrail saldırılarında, İran lideri Ali Hamaney’in yanı sıra fazlaca sayıda üst düzey yetkili öldü.
İran’a yönelik saldırıların ne kadar süreceği mevzusunda değerlendirmelerde bulunan ABD Başkanı Donald Trump, “Şu anda takvim açısından tahminlerimizin ilerisindeyiz. Dört ila beş hafta süreceğini tahmin etmiştik fakat bundan daha uzun süre devam etme kapasitemiz var. Bunu yapacağız.” dedi.
İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Danışmanı Tuğgeneral İbrahim Cebbari ise ABD ve İsrail’in saldırılarına karşılık Hürmüz Boğazı’nı geçişlere kapattıklarını ve geçmeye çalışan gemilere saldıracaklarını söylemiş oldu.
Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, başta petrol olmak suretiyle küresel ticaretin sekteye uğrayabileceğine dair kaygıları artırdı.
Bölgede yükselen gerilim, piyasalarda risk algısının artmasına niçin oldu ve küresel piyasalarda mühim dalgalanmalara yol açtı.
Jeopolitik gerilim, müdafa ve enerji benzer biçimde sektörlerdeki şirketlerin hisselerini yukarı çekerken, hava yolu ve gezim benzer biçimde sektörlerde ise satış baskısı yaşandı.
– ABD piyasaları düşüşle açılmasının arkasından toparlandı
New York borsası, Orta Doğu’daki çatışmalara ilişkin endişelerle pazartesi gününe düşüşle başladı.
Gün içinde dalgalı bir seyir izleyen ABD piyasaları, yatırımcıların düşüşleri alım fırsatı olarak değerlendirmesiyle haftanın ilk işlem gününü karışık seyirle tamamladı.
Kapanışta Dow Jones endeksi yüzde 0,15 azalarak 48.904,78 puana geriledi. S&P 500 endeksi yüzde 0,04 artışla 6.881,62 puana ve Nasdaq endeksi yüzde 0,36 artarak 22.748,86 puana çıktı.
Piyasalarda “korku endeksi” olarak malum ve S&P 500’deki dalgalanmayı gösteren VIX Endeksi gün içinde 25’in üstüne çıkarak 3 ayın zirvesini görmesinin arkasından 21,5 seviyesine geriledi.
– Amerikan hava yolu şirketlerinin hisseleri geriledi
Orta Doğu’da yükselen tansiyondan en fazlaca etkilenen sektörler içinde bölgede uçuşlarını durduran hava yolu şirketleri yer aldı.
Amerikan hava yolu şirketlerinden Delta’nın hisseleri yüzde 2,2, United Airlines’ın hisseleri yüzde 2,9 ve American Airlines’ın hisseleri yüzde 4,2 kıymet yitirdi.
Müdafa sanayii şirketlerinin hisselerinde ise yükseliş görüldü. Amerikan müdafa şirketi Lockheed Martin’in hisseleri yüzde 3,3, RTX’in hisseleri yüzde 4,7, Northrop Grumman’ın hisseleri yüzde 6 ve Kratos Defense & Security Solutions’ın hisseleri yüzde 5,3 kıymet kazanmıştır.
Petrol fiyatlarındaki ivmeyle enerji şirketlerinin hisseleri de yükselirken, Exxon Mobil’in hisseleri yüzde 1,1, Chevron’un hisseleri yüzde 1,5, ConocoPhillips’in hisseleri yüzde 4,2 ve Occidental Petroleum’un hisseleri yüzde 2,1 arttı.
– Avrupa hisse piyasaları düştü
Avrupa borsaları gün boyu kayıplarını telafi etmekte zorlandı. Kapanışta gösterge endeks Stoxx Europe 600 yüzde 1,65 kıymet kaybıyla 623,36 puan oldu.
İngiltere’de FTSE 100 endeksi yüzde 1,2 azalarak 10.780,11, İtalya’da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 1,97 gerileyerek 46.280,4, Fransa’da CAC 40 endeksi yüzde 2,17 düşerek 8.394,32 ve Almanya’da DAX 40 endeksi yüzde 2,42 kıymet kaybederek 24.672,4 puandan kapanmış oldu.
Savaşın yayılma endişesi Avrupa’da en fazlaca gezi ve gezim sektörünü vurdu.
MDAX endeksinin en zayıf performansını sergileyen gezim şirketi TUI yüzde 9,9 kıymet kaybederken, Almanya’nın bayrak taşıyıcı hava yolu şirketi Lufthansa’nın hisseleri yüzde 5,2 geriledi. Lufthansa, bölgedeki riskler sebebiyle cumartesi gününden itibaren Orta Doğu uçuşlarını askıya aldığını duyurmuştu.
JPMorgan analisti Harry Gowers, yayımladığı analizde İran merkezli çatışmaların hava yolu şirketlerinin karlılığını direkt tehlike arzettiğine dikkati çekti. Gowers, uçuş iptalleri, operasyonel aksaklıklar, tırmanan petrol tutarları ve düşen talebin yatırımcı iştahını azalttığını altını çizdi.
– Avrupa müdafa sanayii hisselerinde karışık seyir
Bölgedeki askeri hareketlilik, müdafa sanayii hisselerine başlangıçta kuvvetli bir ivme kazandırdı. Alman müdafa teknolojileri üreticisi Hensoldt yüzde 4,9, şanzıman üreticisi Renk ise yüzde 3,6 kıymet kazanmıştır.
İngiliz BAE Systems hisseleri yüzde 6,1 ve İtalyan Leonardo hisseleri yüzde 2,5 artış gösterdi.
Öte taraftan, Rheinmetall hisseleri, gün içindeki kazançlarını geri vererek kapanışta ortalama yüzde 2,2’lik bir düşüşle piyasa averajının altında kaldı.
– Lojistik ve denizcilikte “navlun” ivmesi
Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin askıya alınmasıyla beraber navlun fiyatlarında artış ve kapasite daralması beklentisi, Avrupalı denizcilik şirketlerine talebi artırdı.
Konteyner taşımacılık devi Hapag-Lloyd’un hisseleri yüzde 6,35 terfi etti. Benzer şekilde Danimarkalı denizcilik devlerinden Maersk’in hisseleri de yüzde 7,61 kıymet kazanmıştır. Her iki şirket de güvenlik sebebi öne sürülerek Hürmüz Boğazı geçişlerini müddetsiz olarak durdurduklarını deklare etti.
Analistler, Avrupalı yatırımcıların tepkisini “davranışlarında ölçülü ve ölçülü” olarak nitelendirdi. Piyasalarda, çatışmanın kısa süreli olacağına dair beklentinin hala korunduğu ifade edildi.
– BIST 100 yüzde 2,71 geriledi
Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi, günü yüzde 2,71 kıymet kaybederek 13.346,43 puandan tamamladı.
Güne yüzde 5,32 azalışla 12.987,42 puandan süregelen BIST 100 endeksi hemen sonra kayıplarının bir kısmını telafi etti.
Ana sektör endekslerinden teknoloji endeksi yüzde 4,4 yükselirken, hizmetler endeksi yüzde 2,7, endüstri endeksi yüzde 2,6, mali endeks yüzde 4,7 geriledi.
Alt sektör endeksleri içinde bir tek yüzde 0,09’la tecim ve yüzde 0,02 ile kimya petrol plastik kazandırdı. En fazlaca kaybettiren ise yüzde 7,43 ile bankacılık oldu. Ulaştırma ve gezim endekslerinde de yüzde 5’in üstünde düşüşler görüldü.
BIST 100 endeksindeki düşüşe rağmen teknoloji şirketlerinden Altınay Müdafa’nın hisseleri yüzde 8,3, ASELSAN’ın hisseleri yüzde 5,6, tecim endeksine dahil Gen İlaç’ın hisseleri yüzde 4,9, kimya petrol, plastik şirketlerinden Petkim’in hisseleri yüzde 3,2 ve Tüpraş’ın hisseleri yüzde 2,9 terfi etti.
Ulaştırma şirketlerinden Türk Hava Yolları’nın hisseleri yüzde 6, Pegasus’un hisseleri yüzde 5,8, Çelebi Hava Servisi’nin hisseleri yüzde 5,7, bankacılık şirketlerinden Türkiye İş Bankası (C)’nin hisseleri yüzde 6,7, Akbank’ın hisseleri yüzde 8,2, Şekerbank’ın hisseleri yüzde 8,2, Güvence BBVA’nın hisseleri yüzde 8,6, Yapı ve Kredi Bankası’nın hisseleri yüzde 8,7 geriledi.

