Marx’ın Epikür’ü kitap oldu, materyalizmin antik köküne dönüş

featured
Google'da Abone Ol
0
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

ABD’li Marksist düşünür ve Monthly Review editörü John Bellamy Foster’ın ‘Breaking the Bonds of Fate: Epicurus and Marx’ (Yazgının Zincirlerini Kırmak: Epikür ve Marx) adlı kitabı, Marx’ın antik Yunan materyalizmiyle kurduğu ilişkiyi tekrardan inceliyor. Monthly Review Press tarafınca piyasaya çıkan yaratı, Marx’ın” Demokritosçu ve Epikürosçu Tabiat Felsefeleri Arasındaki Fark” başlıklı doktora tezini merkeze alıyor. Foster, Epikür’ün tabiat felsefesinin Marx’ın maddeci düşüncesinin gelişimindeki tesirini araştırırken zorunluluk, tesadüf, özgürlük ve insanoğlunun doğayla ilişkisini kendi yorumuyla tekrardan değerlendiriyor. Kitap, Foster’ın Marx’s Ecology (2000) ve The Return of Nature (2020) eserleriyle oluşturduğu üçlemeyi de tamamlıyor.


John Bellamy Foster’ın ‘Breaking the Bonds of Fate: Epicurus and Marx’ adlı kitabı, Marx’ın Demokritos ile Epikür’ü karşılaştırdığı 1841 tarihindeki doktora tezinden hareketle antik materyalizmin özgürlük, zorunluluk ve tabiat anlayışını tekrardan inceliyor. (Monthly Review Press)

DEMOKRİTOS OLMADAN EPİKÜR ANLAŞILAMAZ

Foster’ın kitabında Epikür’ün öne çıkarılması, Marx’ın doktora tezinin öteki temel adı Demokritos’un konumunu da gündeme getirmiş durumda. Leukippos’la beraber antik atomculuğun kurucuları içinde bulunan Demokritos, doğayı atomlar ve boşluk üstünden deklare etti. Epikür ise ortalama bir çağ sonrasında bu antik maddeci geleneği devralarak kendine özgü bir tabiat felsefesi geliştirdi. Marx tezinde, Epikür’ün Demokritos’un fiziğini yalnızca tekrarladığı yönündeki antik çağdan beri süregelen yorumlara karşı çıktı. İki filozofun aynı maddi ilkelerden hareket etmesine karşın zorunluluk, tesadüf, duyusal data ve atomların hareketi mevzusunda mühim farklılıklar taşıdığını ortaya koydu.

ATOMUN SAPMASI VE YAZGININ ZİNCİRLERİ

Marx’ın doktora tezindeki temel münakaşa, Epikürcü atom sapması öğretisi üstüne kuruldu. Epikürcü fizikte atomların boşluktaki hareketi, yalnızca doğrusal hareket ve çarpışmalarla sınırı olan değildi. Atomların doğrultularından sapma göstermesi, hareketin mutlak bir zorunluluk zincirine indirgenmesine karşı mühim bir yer tutuyordu. Epikürcü ozan Lucretius, ‘De rerum natura’ (Şeylerin Doğası Üstüne) eserinde bu sapmayı “yazgının bağlarının kırılmasıyla” ilişkilendirdi. Foster’ın kitabının başlığı da Lucretius’un bu fikrinden gelmekte.

Marx, Aristoteles’in Demokritos’un hareket anlayışına yönelik eleştirilerinden de yararlandı. Karl Marx, atom sapmasını yalnızca fizyolojik bir hareket olarak değil, atomun kavramsal yapısındaki karşıtlığın ifadesi olarak yorumladı. Doğrusal hareket atomun dışsal belirlenime bağımlılığını, sapma ise soyut bireyselliğini, özgürlüğünü ve bağımsızlığını temsil ediyordu. Bir atomun başka atomlarla karşılıklı itme ve çarpışma temelindeki hareketi de bu karşıtlığın gerçekleşmesinde belirleyici bir yer tutuyordu. Sadece, Marx’ın sonraki dönem eserlerinde özgürleşme, maddi koşulların ve toplumsal ilişkilerin dönüştürülmesi temelinde yeni bir zemin kazanmıştır.

PARMENİDES’TEN HERAKLEİTOS’A TARİHE GEÇEN TEZ

Marx, doktora tezinde Demokritos ve Epikür arasındaki ayrımı Yunan felsefesinin genel tarihsel gelişimi içinde de inceledi. Platon ve Aristoteles’in büyük felsefi sistemlerinin arkasından ortaya çıkan Epikürcülük, Stoacılık ve şüpheciliği, önceki düşüncelerin kolay tekrarları olarak değerlendiren anlayışa karşı çıktı. Bu okulların özbilincin değişik biçimlerini ortaya koyduğunu savundu. Tezde, felsefe tarihindeki ilk temel çatışma kabul edilen Parmenides’in değişmeyen varlık ve Herakleitos’un oluş, değişiklik ve karşıtlıklar düşüncesi de ele alındı. Marx tezinde Parmenides’in düşüncesini Epikür’e yönelik zorunluluk eleştirisi, Herakleitos’un fragmanlarını ise diyalektiğin antik kökenlerine dayandıran bir biçim benimsedi. Tezin Herakleitos’u ele alışı ise Hegel’in Herakleitos düşüncesiyle özdeş durumda. Sav, öteki boyutlarının yanı sıra bu yönüyle de felsefe tarihindeki mühim çalışmalardan birisi olarak kabul ediliyor.

VEZÜV FRAGMANLARINDAN YARARLANILDI

Foster, yeni kitabında Marx’ın tezini maddeci düşüncenin gelişimindeki mühim uğraklardan biri olarak değerlendiriyor. Eserde, Epikür’ün tabiat felsefesinin Marx’ın Hegelci idealizmden değişik olarak kendi maddeci diyalektiğini geliştirmesindeki görevi inceleniyor. Sadece Marx’ın erken döneminde Hegel’in idealist diyalektiğini tekrardan kurguladığı için çoğunlukla Hegel’e atıfta bulunmuş olduğu biliniyor. Foster’ın eserinde ise bu vurguya neredeyse asla yer verilmiyor. Kitabın mühim dayanaklarından biri ise MS 79’da Vezüv Yanardağı’nın patlaması esnasında karbonlaşarak korunan Herculaneum papirüsleri. Bu metinler içinde Epikür’ün Tabiat Üstüne eserine ilişkin fragmanlar da bulunuyor. Foster, yeni araştırmalarla ortaya çıkan Epikür yorumunun Marx’ın 19. yüzyıldaki değerlendirmesiyle mühim yakınlıklar taşıdığını korumak için çaba sarfediyor.

Marx’ın Epikür’ü kitap oldu, materyalizmin antik köküne dönüş
Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Spam göndermiyoruz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

KAI ile Sohbet Et

KAI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com