Milyonlarca emeklinin gündemindeki kök maaş problemi, ocak zammı yaklaşırken tekrardan öne çıktı. Finansal Kurumlar Birliği tahminine bakılırsa, 2027 Ocak ayında SSK ve BAĞ-KUR emeklilerinin aylıklarına yüzde 10,45 zam yapılması senaristliği öne çıkıyor. Bu tahmin gerçekleşirse, halen 23 bin 552 lira olan en düşük emekli aylığı ortalama 26 bin 13 liraya ulaşacak. Sadece bu artışın en düşük aylığa yansıtılması için gene yasal düzenleme yapılması gerekiyor. Kök maaşı düşük olduğundan yasal taban aylığa tamamlanan emekliyle kök maaşı bu sınırın birazcık üstünde kalan emeklinin alacağı artış aynı olmayabiliyor. En düşük aylık için meydana getirilen ek düzenlemeler, bazı emeklilerin eline geçen parayı ötekilerden daha çok artırırken prim ve emek harcama geçmişine dayalı maaş farkları da giderek daha karmaşık hale geliyor. Peki, bu probleminin kalıcı olarak çözülmesi için hangi yollar tartışılıyor? Meclis’teki teklifler ve bugüne dek gündeme gelen düzenlemelerden öne çıkan başlıkları derledik.
TABAN AYLIK ASGARİ ÜCRETE BAĞLANSIN
Öne çıkan önerilerden biri, en düşük emekli aylığının her zam döneminde ayrı bir kanunla belirlenmesi yerine, evvelinde duyuru edilmiş bir ölçüte bağlanması. Bu yaklaşımda taban aylığın net asgari ücretin altına düşmemesi ve belirli aralıklarla otomatik güncellenmesi gündeme geliyor. Bu yönde somut bir adım da Meclis’e sunuldu. Geçen 16 Ekim’de verilen bir kanun teklifi en düşük emekli aylığının net asgari ücret düzeyine çıkarılmasını öngörüyor. Teklif, 19 Ekim’de Plan ve Bütçe Komisyonu’na sevk edildi; hemen hemen yasalaşmadı.
KÖK MAAŞLAR YENİDEN HESAPLANABİLİR
Bir öteki çözüm başlığı, emekli aylığının hesaplanmasında kullanılan kuralların gözden geçirilmesi. Aylık bağlama oranları, emek harcama süresi, prim gün sayısı ve bildirilen kazançlar, emeklinin kök maaşını belirleyen temel unsurlar içinde bulunuyor. Bu hesaplamanın değişik dönemlerde sigortalı olanlar içinde oluşturduğu farkların azaltılması isteniyor. Bu çerçevede, emekli aylıklarının hesaplanma yönteminin tekrardan düzenlenmesi ve prim ödemeleriyle aylık arasındaki birlikteliğin güçlendirilmesi tartışılıyor. Amaç, düşük aylık alanların desteklenmesiyle beraber, daha uzun süre çalışıp daha çok prim ödeyenlerin de bunun karşılığını maaşlarında görebilmesi. Bu seçeneğin kapsamı geniş. Aylık bağlama formülünde yapılacak bir değişim yalnızca halen emekli olanları değil, çalışmaya devam eden ve ileride emekli olacak sigortalıları da ilgilendiriyor.
İNTİBAK DÜZENLEMESİ YENİDEN GÜNDEMDE
Değişik tarihlerde emekli olanlar içinde oluşan aylık farklarının giderilmesi için intibak düzenlemesi de gündemdeki seçeneklerden biri. İntibak, benzer prim ve emek harcama koşullarına haiz emekliler içinde yalnızca emeklilik tarihinden meydana gelen belirgin maaş farklarının azaltılmasını hedefliyor. TBMM’de 2026 senesinde meydana getirilen görüşmelerde de emekli aylığı hesaplama yönteminin tekrardan ele alınması, adil bir intibak yasası çıkarılması ve en düşük aylığın asgari ücretin altına düşmemesi yönünde tavsiyeler dile getirildi.
SEYYANEN ZAM MI, ENFLASYON ARTIŞI MI?
Tartışılan bir başka başlık da enflasyon zammının yanında tüm emeklilere eşit tutarda ek artış yapılması. Bu yöntem, bilhassa düşük aylıklarda daha yüksek oransal artış sağlayabilir. Sadece değerlendirmelere bakılırsa durağan(durgun) tutarlı bir zam, maaşı yüksek olan emekliye oran olarak daha düşük; maaşı düşük olana ise daha yüksek artış getirir. Mevcut uygulamada SSK ve BAĞ-KUR emeklilerinin kök aylıkları altı aylık enflasyon oranında artırılıyor. En düşük aylığın yükseltilmesi ise ek olarak yasal düzenleme gerektiriyor.
2019’DA BAŞLADI
Emekli aylıklarındaki farklılıkların geçmişi, 1999 ve 2008 yıllarında değiştirilen aylık hesaplama kurallarına uzanıyor. 2000’de en düşük aylığın asgari ücretle ilişkisi zayıflatılırken, 2008’de hesaplama sisteminde yeni değişimler yapılmış oldu. Yasal alt sınırın düşük aylıkları korumakta yetersiz kalması üstüne 2019’da ayrı bir uygulama başlatıldı. Kök maaşı 1.000 liranın altında kalan emeklilerin aylıkları Gömü desteğiyle bu tutara tamamlandı. Sonraki yıllarda taban meblağ onlarca kere artırıldı; böylece geçim desteği amacıyla süregelen uygulama, emekli aylıkları arasındaki farkların başlıca münakaşa mevzularından biri haline geldi.
