İsrail’in 1948’deki müessese sürecinde yüz binlerce Filistinlinin zorla yerinden edilmiş olduğu Nakba döneminde boşaltılan köylerden kabul edilen Ayn Haud, bugün “Ein Hod” adıyla İsrailli sanatçı kolonisi olarak etkinlik gösteriyor. Hayfa’nın güneyindeki Karmel Dağı eteklerinde bulunan köy, Filistinli sakinlerinin sürülmesinden ve sürgünü canına kıyılmasından sonrasında korunarak sanat merkezine dönüştürüldü. Filistinli ailelerin yaşamış olduğu taş evler bugün İsrail merkezli galeri, müze, restoran ve kültür alanı olarak kullanılıyor.
1948 Nakba’sında zorla boşaltılan Filistin köyü Ayn Haud’un taş evleri bugün İsrailli sanat kolonisine dönüştürülmüş durumda. (Shutterstock)
1948 NAKBA’SINDA BOŞALTILDI
Filistinli tarihçi Mustafa Kabha’nın değerlendirmesine bakılırsa 1948 öncesinde ortalama 800 ila 850 Filistinlinin yaşamış olduğu köyde halk ziraat, zeytin üretimi, koyunculuk ve kömür üretimiyle geçiniyordu. Köy, Temmuz 1948’de İsrail güçlerinin Hayfa ve çevresindeki Filistin yerleşimlerini ele geçirmesi esnasında boşaltıldı. Filistinli tarihçi Samir Abu al-Hija’ya bakılırsa köy halkı bilhassa Deir Yasin ve Tantura katliamlarından sonrasında büyük korku yaşadı. İsrail güçleriyle yaşanmış olan çatışmalar sonrası halkın büyük kısmı Cenin, Vadi Ara ve Daliyat el-Karmel bölgelerine kaçmak mecburiyetinde bırakıldı. Köyde kalanlar ise İsrail’in katliamında yaşamını yitirdi. Geri dönen Filistinliler İsrail güçleri tarafınca evlerine sokulmadı. Filistinliler birkaç kilometre ötede derme çatma yapılarda yaşamaya zorlanırken, boşaltılan taş evler korunarak değişik amaçlarla kullanılmaya başlandı.
FİLİSTİN EVLERİ GALERİ VE MÜZE OLDU
1950’li yıllarda Romanya doğumlu İsrailli sanatçı Marcel Janco’nun bölgeyi ziyaret etmesiyle Ayn Haud’un dönüşümü hızlandı. Janco, Filistin taş evlerini ve organik yapıyı “sanatçılar için ideal alan” olarak tanımladı. Bunun peşinden köy, İsrailli sanatçılar kolonisine dönüştürüldü. Bugün köydeki eski Filistin evlerinin içinde galeriler, kafeler, heykel alanları ve Janco Dada Müzesi bulunuyor. Filistinli sanatçı Yara Mahajneh, Hayfa Üniversitesi’nde senelerce sanat eğitimi aldığını sadece kendilerine Ayn Haud’un Filistin geçmişinin anlatılmadığını söylemiş oldu. Tarihçi Kabha ise durumu “İnsanlığın en yüksek ifade biçimlerinden kabul edilen sanat, başka bir halkın yok edilen yaşamının kalıntıları üstünde kullanılıyor” sözleriyle yaşananları eleştiriyor.
Ayn Haud’un gerçek sahipleri olan Filistinliler birkaç kilometre ötede, tepelerde, derme çatma yapılarda yaşamaya zorlanıyorlar. (Reuters)
KÖYLERE BASKINLAR DEVAM EDİYOR
Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), Human Rights Watch ve B’Tselem raporlarına bakılırsa İsrailli yasa dışı yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırıları son yıllarda ciddi halde arttı. Bilhassa Batı Şeria’da Filistin köylerine yönelik baskınlar, ev yakmalar, zeytinliklerin yok edilmesi, dükkân yağmaları ve silahlı saldırılar internasyonal raporlarda geniş yer buluyor. Raporlarda Filistinlileri topraklarından sürmeye yönelik bu sertlik eylemlerinin bir çok süre direnişle karşılaşmış olduğu, İsrail’in direniş karşısında da orduyu sahaya sürdüğü bilgisinin altı çiziliyor.
GERÇEK SAHİPLERİ EVLERE GİREMİYOR
Human Rigts Watch, Ayn Haud örneğini “İsrail’in kültürel kolonizasyonu” olarak tanımlıyor. İsrail’in yalnızca askeri ve coğrafi denetim kurmadığı; bununla beraber Filistin tarihini, yerleşim yerlerini ve kültürel hafızasını tekrardan tanımlamaya çalmış olduğu yönündeki tartışmalar son yıllarda oldukca sayıda internasyonal raporda vurgulanıyor. Tarihçi Samir Abu al-Hija’nın aktardığına bakılırsa bugün birçok Filistinli her gün işe giderken ailesinin eski evinin önünden geçiyor sadece o evlere girmelerine halen izin verilmiyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
