Türkiye ekonomisi senenin ikinci çeyreğinde yüzde 4,8 ile beklentilerin üstünde gelişme kaydederken iş dünyası temsilcilerinden yıl sonu gelişme verileri için de pozitif yönde mesajlar geldi.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), senenin ikinci çeyreğine (nisan-haziran periyodu) ilişkin gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) neticelerini deklare etti.
Buna bakılırsa, GSYH 2025 yılı ikinci çeyrek ilk tahmini zincirlenmiş hacim endeksi olarak geçen senenin aynı çeyreğine bakılırsa yüzde 4,8 arttı. Böylece Türkiye ekonomisi gelişme trendini 20 çeyreğe taşımış oldu.
Üretim yöntemine bakılırsa cari fiyatlarla GSYH, geçen senenin aynı çeyreğine kıyasla yüzde 43,7 artarak 14 trilyon 578 milyar 556 milyon liraya çıktı. GSYH’nin ikinci çeyrek kıymeti, cari fiyatlarla dolar bazında 377 milyar 622 milyon olarak gerçekleşti.
İş dünyası temsilcileri, gelişme verilerini AA muhabirine değerlendirdi.
“20 ÇEYREKTİR SÜREN BÜYÜME TRENDİNİ DAHA DA GÜÇLENDİRMELİYİZ”
İstanbul Tecim Odası (İTO) Başkanı Şekib Avdagiç ikinci çeyrekte inşaatın yanı sıra endüstri sektöründeki yüzde 6,1’lik ve yatırımlardaki 8,8’lik büyümeyi gelecek çeyrekler için pozitif yönde işaretler olarak gördüklerini belirterek, “İhracatçı KOBİ’lere ve istihdam deposu endüstri sektörlerine yönelik selektif kredi stratejisi ile ekonomide 20 çeyrektir devam eden gelişme trendini daha da güçlendirmeliyiz.” dedi.
İkinci çeyrekteki yüzde 4,8’lik büyümenin bilhassa müdafa sanayisi öncülüğünde gerçekleştiğini vurgulayan Avdagiç, “Büyümenin sürdürülebilir bir patikada ilerlemesi için müdafa sanayimizdeki bu mühim başarının, istihdam deposu öteki endüstri sektörlerimize de yansıması beklentisi ve inancındayız.” ifadelerini kullandı.
Mal ve hizmet ihracatında 2025 yılının ikinci çeyreğinde bundan önceki senenin aynı çeyreğine bakılırsa yüzde 1,7 artış bulunduğunu dile getiren Avdagiç, “İthalat tarafında yüzde 8,8 şeklinde ihracatın fazlaca üstünde bir artış gerçekleşti. Dış ticarette ihracat rakamlarıyla birlikte ithalat rakamlarına da bakmamız gerekiyor. Önümüzdeki dönemlerde ihracatın büyümeye katkısının, ekonomideki genel gelişme yüzdesi ile uyumlu olmasını bekliyoruz. Endüstri, yatırım ve ihracat, hedeflediğimiz ekonomik gelişmenin sac ayaklarıdır. Türkiye yeni gelişme hikayesi bu sac ayakları üstüne kurulmalıdır.” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.
Enflasyondaki gerilemeye paralel olarak TCMB’nin faiz indirim döngüsüne devam etmesinin mühim bulunduğunu vurgulayan Avdagiç, iş dünyası olarak bilhassa üreticileri ve KOBİ’leri destekleyen, tüketici talebini ise makul düzeyde tutacak selektif bir kredi stratejisi uygulanmasını önerdiklerini belirtti.
Avdagiç, sanayideki büyümenin tüm sektörlere yayılabilmesi için, KOBİ’lere yönelik kredi kanallarının genişlemesi ve kur-enflasyon korelasyonunun korunmasının büyük ehemmiyet arz ettiğini söylemiş oldu.
“2025’İ DAHA YÜKSEK BİR BÜYÜME İLE KAPATMAYI BEKLİYORUZ”
Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Başkanı Nail Olpak da beklentilerin üstündeki büyümenin sevindirici bulunduğunu ve sanayideki gelişmenin tüm alt sektörlere yayılmasının mühim bulunduğunu kaydetti.
Sıkıntılı küresel koşullara karşın büyümenin iş dünyası açısından sevinç verici bulunduğunun altını çizen Olpak, “Senenin ilk çeyreğinde bilhassa endüstri sektörüne dikkati çekmiştik. Son dönemlerde negatif büyüyen endüstri sektörünün ikinci çeyrekte yüzde 6,1 oranıyla pozitife dönmesi iş dünyamız açısından oldukça kıymetli.” dedi.
Olpak, büyümenin detaylarına ilişkin yapmış olduğu değerlendirmede ise endüstri sektöründeki pozitif gelişmeyle beraber, bilhassa emek yoğun sektörlerdeki iş gücü kaybının ve finansmana erişim sorunlarının devam ettiğini belirterek, “Beklenen faiz indirimlerinin ve öteki destekleyici adımların tüm endüstri sektörünü ve genel olarak ekonomimizi pozitif yönde etkilemesini bekliyor ve umut ediyoruz.” ifadelerini kullandı.
İhracat ve ithalat verilerine de değinen Olpak şöyleki devam etti:
“İhracatımız yüzde 1,7 artarken ithalatımızın yüzde 8,8 artması dikkatle izlenmesi ihtiyaç duyulan bir nokta. Toplam ithalat içindeki tüketim harcamaları ithalatı ise dikkat çekici. Yatırımların yüzde 8,8 artması da mühim bir veri. Yalnız inşaat değil, gelecek dönem büyümesi için ehemmiyet arz eden makine ve teçhizat yatırımlarının artması da mühim. İç talep de yüzde 5,1 artarak büyümenin ana sürükleyicilerinden olsa da daha makul seviyelerde. Senenin ilk yarısında yüzde 3,6 büyüyen ülkemizin, senenin geri kalan döneminde pozitif yönde gelişmelerle 2025’i daha yüksek bir gelişme ile kapatmasını bekliyoruz. Yakında açıklanacak OVP’nin, sanayide katma kıymeti yüksek alanlara odaklı, ihracatı daha çok destekleyen, kapsayıcı ve sürdürülebilir gelişme için lüzumlu yatırım ortamını daha da iyileştirmesini bekliyoruz.”
“BÜYÜMENİN TOPLUMSAL TABANA YAYILMASI ADINA EMEĞİN VERİMLİLİKLE BİRLİKTE DAHA ADİL PAYLAŞILMASI ÖNCELİKLİ OLMALIDIR”
Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD) Genel Başkanı Burhan Özdemir, verilerin, Türkiye ekonomisinin yaşanmış olan küresel belirsizlikler karşısındaki direncini ve dinamizminin kuvvetli bulunduğunu yansıttığını belirtti.
Özdemir, söz mevzusu dönemde ziraat sektöründe yaşanmış olan yüzde 3,5’lik daralmaya vurgu yaparak, “Besin güvenliği ve kırsal kalkınma açısından fazlaca mühim olan ziraat sektörü önümüzdeki dönemde odaklanılması ihtiyaç duyulan mühim alandır.” dedi.
İş gücü ödemelerinin yüzde 42 artmasının pozitif yönde olduğuna dikkati çeken Özdemir şu değerlendirmelerde bulunmuş oldu:
“İş gücü ödemelerinin cari fiyatlarla gayrisafi katma kıymet içindeki oranı geçen senenin ikinci çeyreğinde yüzde 38,8 iken, bu oran bu zamanda yüzde 38,4 oldu. Söz mevzusu gerileme dikkatle izlenmelidir. Büyümenin toplumsal tabana yayılması adına emeğin verimlilikle beraber daha adil paylaşılması önümüzdeki devrin öncelikli hedeflerinden olmalıdır. 2024 yılına ilişkin senelik verilerde şahıs başına düşen gelirin 15 bin 325 dolara yükselmiş olması, ülkemizin orta gelir tuzağını aşma yolunda kuvvetli bir ivme yakaladığını göstermektedir. Bu eşik, doğru politikalar ve üretim kapasitemizin artışıyla beraber fazlaca daha ileri seviyelere taşınabilecektir.”
SAĞLIKLI VE KALICI BÜYÜME İÇİN ÜRETİM VE İHRACAT VURGUSU
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe de büyümenin bileşenlerinde iç talebin belirleyici rolünün öne çıktığını belirterek, “Hane halkı harcamaları büyümeye 3,4 puan, yatırımlar 2,2 puan, stoklardaki değişimler ise 1,2 puan katkı yapmış oldu. Buna karşılık, net ihracat büyümeyi 1,4 puan, kamu harcamaları da 0,6 puan aşağı çekti.” dedi.
Gültepe, ihracatın tek başına büyümeye artı 0,4 puan katkı yapmasına karşın ithalattaki artış sebebiyle net ihracatın katkısının eksi 1,4 puan olmasının dikkati çektiğini altını çizdi.
Söz mevzusu veriye bakılırsa, Türkiye’nin ihracat gelirlerinin büyümeyi desteklediğinin altını çizen Gültepe, “Daha yüksek oranda artan ithalat bu katkıyı fazlasıyla gölgeledi. Net ihracatın üst üste üç çeyrektir negatif katkı vermesi, büyümenin giderek iç talep ve ithalata dayalı bir yapıya büründüğünü gösteriyor. Oysa sıhhatli ve kalıcı bir büyümenin sadece üretim ve ihracatla gerçekleşebileceğini unutmamamız gerekiyor.” diye konuştu.
İhracatın büyümeye yön verdiği dönemlerde, ekonomide hem üretim kapasitesinin hem de istihdamın daha dengeli ve sürdürülebilir halde arttığını özetleyen Gültepe, şu değerlendirmelerde bulunmuş oldu:
“Rakamlarda da görüyoruz ki rekabetçilikte yaşanmış olan zorluklar ihracatın ivmesini sınırlamaya devam ediyor. Küresel pazarlarda rekabetçiliğimizi güçlendirecek, ihracatçının önünü açacak politikaların hayata geçirilmesi bundan dolayı tehlikeli sonuç ehemmiyet taşıyor. Her şeye karşın büyümenin pozitif seyri ümit verici. Önümüzdeki dönemde rekabet enerjisini artıracak ve ihracatı tekrardan büyümenin taşıyıcı sütunlarından biri haline getirecek adımların atılmasıyla daha dengeli ve dışa açık bir gelişme patikasına girileceğine inanıyoruz.”
“SEKTÖREL BAZLI GÜÇLÜ BİR BÜYÜME RAKAMI GÖZLEMLEDİK”
Anadolu Aslanları İş Adamları Derneği (ASKON) Genel Başkanı Orhan Aydın da büyümenin beklentilerin üstünde bulunduğunu ve sektörel bazlı kuvvetli gelişme sayıları gözlemlediklerini açıkladı.
Aydın, bu durumun ekonomide beklenenden daha kuvvetli bir toparlanmaya işaret ettiğini belirterek, “Önümüzdeki dönemde para ve maliye politikalarının koordinasyonu ve yapısal reformlar büyümenin kalitesi ve sürdürülebilirliği açısından tehlikeli sonuç ehemmiyet taşıyacaktır. Bu yüzden mevcut iktisat politikalarının disiplinli bir halde yürütülmesinde yarar görmekteyiz.” dedi.
Uzun bir süredir tutum odaklı, enflasyonla mücadeleyi önceleyen bir iktisat yol haritası icra edildiğini vurgulayan Aydın, şunları kaydetti:
“Organik olarak bu şartlar içinde her alanda sayıları küçültmeye çalışıyorduk. Gelişme rakamlarında da beklentilerimiz bu doğrultudaydı. Ne var ki inşaat, endüstri, informasyon ve kontakt, tecim, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetleri sektörlerinde büyümeyi tetikleyen itici güçler gördük. Bunun yanı sıra iklim krizine bağlı don olaylarının tesiri ile hasatların azalması ziraat sektöründe küçülmeye niçin oldu. Bu durumu bilhassa dikkate almalı ve tarımı teşvik edecek, çiftçiye haiz çıkacak kararları almalıyız. Bakanlığımızın bu yönde 3 senelik bir fiil planı emek harcaması var ümit ederim soruna deva olur.”
Tüketim ve yatırım harcamalarındaki artışların iç talepteki canlılığı gösterdiğini ifade eden Aydın, “Durağan(durgun) sermayeli yatırımların büyümeye katkı vermesinden son aşama sevinç duymaktayız. Ek olarak tutum tedbirlerinin kamu harcamalarında azalma göstermesi ayrı bir sevinç verici bir durum. Büyümenin iş gücü ödemeleri ve net işletme karlarına baktığımızda gelir dağılımında işverene bir kayış bulunduğunu gösteriyor. Burada denge sağlanmalı diye düşünüyoruz.” diye konuştu.
“BU GELİŞME, UYGULANAN POLİTİKALARIN MAKROEKONOMİK DENGELER ÜZEİNDEKİ OLUMLU YANSIMALARI GÖSTERMEKTEDİR”
İstanbul Tecim Borsası (İSTİB) Başkanı Ali Kopuz ise enflasyonla savaşım ve mali disiplin sürecinin devam ederken büyümenin 20’nci çeyreğe ulaşmasının itimat verici bir gelişme bulunduğunu belirtti.
Kopuz, söz mevzusu gelişme performansı yardımıyla, Türkiye’nin ulusal geliri 1,5 trilyon dolara yaklaştığını hatırlatarak, “Bu gelişme, uygulanan politikaların makroekonomik dengeler üstündeki pozitif yönde yansımalarını göstermektedir.” ifadesini kullandı.
Yüksek faiz oranlarının ve sıkı para politikasının, bilhassa senenin ilk çeyreğinde potansiyelin altında büyümeye niçin bulunduğunu kaydeden Kopuz, “Bununla beraber hemen hemen istenilen seviyede olmasa da enflasyonda yavaşlamayı bununla beraber getirdiğini görmüştük. Enflasyon tarafında bu eğilim korundukça, bu senenin geriye kalan 3 Para Piyasası Kurulu toplantısında indirimlerin devam ederek, önümüzdeki dönemde ekonomik aktiviteyi daha çok desteklemesini bekliyoruz.” diye konuştu.
Gıdanın temelini oluşturan ziraat sektöründe ikinci çeyrekte senelik bazda yüzde 3,5 daralma gerçekleştiğini hatırlatan Kopuz, şu değerlendirmelerde bulunmuş oldu:
“İlkbahar aylarında görülen don vakaları, yazları ise bilhassa İç Anadolu ve Ege bölgelerinde etkili olan kuraklık, rekoltelerde ciddi kayıplara yol açmıştır. Bizim de sektörden ve sahadan aldığımız geri dönüşler bu doğrultudaydı. Ziraat sektörünün katkı vermediği bir gelişme kompozisyonu besin arz güvenliği ve fiyat istikrarı bakımından da arzu edilen bir dağılım değildir. Bu yüzden tarımsal üretimde vites çoğaltmak için lüzumlu her türlü adımı atmak zorundayız. Tarımsal üretimde yaşanmış olan kayıpların telafi edilmesiyle beraber, önümüzdeki dönemlerde daha dengeli ve sürdürülebilir bir gelişme patikasına ulaşacağımıza inanıyoruz.”
