Ukrayna merkezli müdafa gösterim organı Militarnyi’nin aktardığı son verilere bakılırsa, ABD yapımı F-35 harp uçaklarının yeni üretim partilerinde fiyatlar tekrardan terfi etti. F-35A ve F-35B modellerinin averaj “uçuşa hazır” maliyeti önceki üretim partilerine bakılırsa yüzde 11’in üstünde artarken, tayyare gemilerinde kullanılmak suretiyle geliştirilen F-35C’nin fiyatındaki artış yüzde 8,5 seviyesinde kaldı. ABD’nin F-35 Ortak Program Ofisi tarafınca açıklanan rakamlar, daha ilkin maliyetleri düşürülerek seri üretimin avantajlarından yararlanması beklenen programda yeni bir fiyat baskısına işaret ediyor. Air & Space Forces Magazine de 3 Eylül’de F-35A’nın fiyatının önceki 82,5 milyon dolarlık seviyeden ortalama 92 milyon dolara çıktığını bildirdi.
F-35A 92 MİLYON DOLARA ÇIKTI
Yeni üretim rakamlarında F-35A’nın “flyaway” maliyeti ortalama 92 milyon dolar olarak hesaplanıyor. F-35B’nin fiyatı 109 milyon dolardan ortalama 121,4 milyon dolara, F-35C’nin fiyatı ise 102,1 milyon dolardan ortalama 110,8 milyon dolara yükseliyor. Söz mevzusu haberlere bakılırsa bu rakamlar uçağın satın alma maliyetini ifade ediyor; eğitim, bakım, yedek parça, altyapı ve uzun dönemli işletme giderleri dahil edildiğinde gerçek maliyet fazlaca daha yüksek oluyor. Fiyat artışının dikkat çekici olmasının bir sebebi de F-35 programının uzun senelerdir maliyetleri aşağı çekme hedefiyle hareket etmesi. Lockheed Martin ile ABD Müdafa Bakanlığı, 2025’te 18 ve 19’uncu üretim partileri için 296 uçaklık ve ortalama 24,3 milyar dolarlık anlaşmayı kesinleştirmişti. Lockheed Martin, buna karşın tayyare başına maliyet artışının genel enflasyonun altında kaldığını savunmuştu.
SAVAŞLAR FİYATLARI BASKILIYOR
F-35 fiyatındaki yükseliş, yalnızca tek bir sözleşmedeki maliyet artışı olarak görülmüyor. ABD müdafa sanayisinde son dönemde üretim kapasitesini artırma baskısı da giderek büyüyor. Reuters’ın temmuz ayında aktardığına bakılırsa Lockheed Martin, 2026 yılı satış ve kâr beklentilerini yukarı çekti. Firmanın havacılık birimindeki satış artışında F-35 üretimindeki yükseliş de etkili oldu. Pentagon’un Ukrayna ve Ortadoğu’daki savaşlar sebebiyle cephane stoklarını tekrardan doldurmaya emek harcaması, müdafa sanayisindeki üretim kapasitesi üstünde genel bir baskı oluşturuyor.
TÜRKİYE’NİN F-35 TALEBİ MASADA
F-35 fiyatlarındaki bu yeni artış Türkiye açısından da dikkat çekici. Ankara, programın ortaklarından biri olarak tayyare için üretim sürecine endüstri katkısı elde etmiş, sadece Rusya’dan S-400 hava müdafa sistemi alınmasının peşinden 2019’da F-35 programından çıkarılmıştı. Türkiye’nin F-35 girişimi ise tekrardan hareketlendi. ABD Başkanı Donald Trump’ın Ankara’daki NATO Zirvesi esnasında Türkiye’ye F-35 satışına tekrardan sıcak yaklaşması, programın tekrardan gündeme gelmesine yol açtı. Sadece süreç hemen hemen kesinleşmiş değil.
