Gaziantep’in simgeleri içinde gösterilen ve senelerdir Zeugma’nın en dikkat çekici eserlerinden biri olarak öne çıkan “Çingene Kızı” mozaiğiyle ilgili yeni bir gelişme daha yaşandı. ABD Birleşik Devletleri’nde bulunmuş olduğu tespit edilen mozaik panelinin Türkiye’ye iadesi sağlanırken yaratı Kültür ve Gezim Bakanlığının yürüttüğü bilimsel ve diplomatik çalışmaların arkasından tekrardan ilişkin olduğu coğrafyaya kazandırıldı.
Kültür ve Gezim Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un göreve başlamasının arkasından yürütülen iade süreçlerinde ilk dikkat çeken yaratı grupları içinde yer edinen “Çingene Kızı” panellerine şimdi bir yenisi daha eklendi. Daha ilkin Türkiye’ye getirilen 12 panelin arkasından büyük kompozisyonun noksan parçalarından biri daha kültürel mirasa kazandırılmış oldu. Gaziantep’in gözdesi Zeugma’nın simgesi “Çingene Kızı”nın yitik parçalarından birisinin daha Türkiye’ye kazandırıldığı müjdesini toplumsal medya hesaplarından veren Bakan Ersoy, paylaşımında şu ifadeleri kullandı: “Gaziantep’imizin gözdesi Zeugma’nın simgesi ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin yitik parçalarından birini daha ABD Birleşik Devletleri’nden ülkemize kazandırdık. Daha ilkin iadesini sağladığımız 12 panelin arkasından, büyük kompozisyonun 13’üncü parçası da bilimsel emek harcamalar ve diplomatik girişimler sonucunda tekrardan ilişkin olduğu topraklara döndü. Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki eserlerle yoldam ve kompozisyon açısından mühim benzerlikler taşıyan açık oturum, yürütülen çalışmaların arkasından ülkemize teslim edildi. Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye, uygarlık mirasımıza haiz çıkmaya devam edeceğiz. Bu süreçte, başta Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerimiz olmak suretiyle Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi, Chicago Başkonsolosluğumuz, ulusal ve internasyonal bilim insanlarımız, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo ile alın teri döken her insana teşekkür ediyorum.”
Ortalama 30 Yıl Ilkin Ortaya Çıkarılan Büyük Kompozisyonun Parçası
Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti’nde 1998 senesinde yürütülen kurtarma kazılarında ortalama 9,25 x 13,50 metre ölçülerindeki büyük taban mozaiği gün yüzüne çıkarılmıştı. Kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak malum ve Dionysos kültü ile ilişkilendirilen Maenad başı tasviri de bu büyük kompozisyon içinde yer alıyordu.
Internasyonal Takip Netice Verdi
Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague tarafınca yürütülen araştırmalar kapsamında eserin büyük kompozisyona ilişkin olabileceği değerlendirildi. Panelin çevrim içi bir müzayede evinde satışa sunulmuş olduğu bilgisi Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay vasıtasıyla Kültür ve Gezim Bakanlığına iletildi. Bakanlık uzmanlarının yürüttüğü araştırmalarda panelin; kullanılan tessera renkleri, geometrik bordür düzeni, kompozisyon özellikleri ile kesme ve sökülme izleri bakımından “Çingene Kızı” mozaiğinin ilişkin olduğu büyük kompozisyonla mühim benzerlikler taşımış olduğu tespit edildi. Bu tespit üstüne Amerikan İç Güvenlik Birimine ulaşan Bakanlık yetkilileri bilimsel verilerle elde edilmiş kanıtları sundu. Bakanlık tarafınca iki ülke içinde yürürlükte bulunan ikili anlaşmaya da atıfta bulunarak esere el konması istendi. Ortaya konulmuş olan veriler içinde Zeugma’nın daha ilkin kaçak kazılara maruz kalmış olması kriminolojik delillemenin zeminini oluşturdu. Ek olarak, 2018 senesinde ABD Bowling Green Üniversitesinden iadesi sağlanan öteki 12 parçanın varlığı da hukuken bu eserin iadesinde Türkiye’nin lehine oldu. Amerikan İç Güvenlik Biriminin soruşturmasını tamamlaması suretiyle mozaik pano Chicago Başkonsolosluğumuza teslim edilerek Turkish Cargo ile evine getirildi. Daha önceki çalışmalarda da olduğu benzer biçimde bu eserin iadesi de kamu deposu harcanmadan internasyonal iş birliği yardımıyla sağlandı. Bilimsel değerlendirmelerin arkasından Türkiye’ye getirilen yaratı, süreç kapsamında Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine teslim edildi. Açık oturum, yürütülecek işlemlerin arkasından Gaziantep’te “Çingene Kızı” mozaiğinin sergilendiği Zeugma Mozaik Müzesi’nde tekrardan ilişkin olduğu parçayla kavuşacak.
