Elektronik, otomotiv ve müdafa endüstri için olmazsa olmaz olan ender toprak elementlerinde en büyük rezervler Çin sınırları içinde yer alırken, Peki yönetimi bu gücü küresel iktisat üstünde kontrol etmeye devam ediyor.
Dünya gazetesinden Şeyda Karaca’nın haberine bakılırsa; ABD ve AB, ender toprak elementlerinde (NTE) Çin bağımlılığını kırmak için alternatif ararken, Hindistan, Brezilya, Avustralya ve Kazakistan mevcut rezevleri ile öne çıkıyor. Sadece Avusturalya haricinde bu ülkelerde de NTE işleyecek altyapı bulunmuyor. Altyapı yatırımları sağlansa bile minimum 10-15 senelik bir emek harcama ile netice alınabileceği ve gene de Çin ile bu mevzuda yarışılamayacağı düşünülüyor.
Öte taraftan ABD Başkanı Donald Trump’ın rotasında28,2 milyon ton NTE rezervi barındırdığı kabul edilen Grönland var. Trump, uzun süredir Danimarka’ya bağlı özerk bir bölge olan Grönland’ı ABD toprağı haline getirmek istiyor.
ÜLKELER İÇİN STRATEJİK ÖNEM TAŞIYOR
Teknolojik gelişmenin göz bebeği haline gelen ender toprak elementleri ülkeler için stratejik önemini artırırken, Türkiye’de de 2022 senesinde Eskişehir Beylikova’da dünyanın en büyük ikinci NTE rezervi ortaya çıkarıldı. Beylikova, 694 milyon tonluk dev NTE rezervi ile Çin’in derhal peşinden gelirken, Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığına bağlı Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü de nisan ayında bölgede Florit, Barit ve Ender Toprak Elementleri İşletmesi’ni faaliyete aldı.
TÜRKİYE NTE ÜRETEBİLEN 5 ÜLKEDEN BİRİ OLACAK
Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, geçtiğimiz günlerde bu tesisin endüstriyel baza ve yüksek miktarlarda kapasiteye ulaştırılmasının hedeflendiğini belirterek, “Türkiye NTE üretebilen 5 ülkeden biri olacak ve mühim bir tedarikçi konumuna gelecek. Burada ortalama 690 milyon tonluk bir cevher var.İlk etapta 1200 tonluk bir cevher işleyeceğiz. Bu tesisten aldığımız neticeler sonucunda da yılda 570 bin tonluk cevheri işleyecek ve ortalama yılda 10 bin tonluk ender toprak oksidi üretecek endüstriyel tesisi kurmayla ilgili çalışmalarımıza devam ediyoruz” demişti.
Beylikova’da lantan, seryum, praseodim, neodim, samaryum, evropiyum, gadolinyum, terbiyum, disprosyum, iterbiyum ve itriyum şeklinde endüstri endüstirisinde eleştiri rol oynayan ender elementler bulunuyor.
ÇALIŞMALAR BAŞLADI
Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK) bünyesinde etkinlik gösteren Ender Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü (NATEN) de NTE üretilmesi ve geliştirilmesiyle ilgili emek harcamalar sürdürüyor. Bu kapsamda ilk olan NATEN bünyesinde NTE Cevher Zenginleştirme ve Saflaştırma Laboratuvarı kurulurken, Yerli Kalıcı Mıknatıs Üretim ve AR-GE Sistemi’ni de açtı.
Devreye alma çalışmalarının devam etmiş olduğu sistemle külçe, şerit ve toz mıknatıs üretimleri, kalıp tasarımı ve kalıplama ile sinterleme emek harcamaları yapılacak, manyetik alan uygulamaları ve mıknatıs çözümleme süreçleri geliştirilecek.

