Suni zeka veri merkezlerinden elektrikli otomobillere, enerji nakil hatlarından harp gemilerine kadar birçok sektörün gereksinim duyduğu metalde küresel rekabet hızlanıyor. S&P Global’in Ocak 2026’da yayımladığı araştırmaya nazaran dünya genelindeki senelik bakır talebinin 2025’teki ortalama 28 milyon ton seviyesinden 2040 senesinde 42 milyon tona yükselmesi umut ediliyor. Bu, 15 yılda yüzde 50 artış anlamına geliyor. Sadece mevcut üretim kapasitesi, yeni yatırımlar ve geri dönüşümün öngörülen gelişimi dikkate alındığında bile aynı yıl 10 milyon tonluk arz açığı oluşabileceği hesaplanıyor. Söz mevzusu açık, beklenen küresel tüketimin ortalama dörtte birine karşılık geliyor.
YAPAY ZEKA İÇİN GEREKLİ
Bakır talebindeki artışın mühim sebeplerinden biri suni zeka teknolojilerinin genişlemesi. Veri merkezlerinin gereksinim duyduğu elektrik şebekeleri, transformatörler, soğutma sistemleri ve enerji dağıtım altyapısı yüksek oranda bakır kullanıyor. S&P Global’in projeksiyonunda yalnızca veri merkezlerinden meydana gelen senelik bakır talebinin 1,1 milyon tondan 2040 senesinde 2,5 milyon tona çıkması öngörülüyor. Müdafa sektöründeki talebin de aynı dönemde ortalama üç katına çıkarak senelik 1 milyon tona yaklaşması umut ediliyor. Bununla beraber talep artışının en büyük bölümünü elektrik şebekeleri, yenilenebilir enerji yatırımları ve elektrikli araçlar oluşturuyor.
Bakırın internasyonal fiyatı yükselirken Türk lirasının kıymet kaybetmesi, ithal girdi kullanan işletmelerin maliyetini iki ayrı kanaldan artırabiliyor.
5,8 MİLYON TONLUK ÜRETİM
Türkiye ise bakır madenciliği açısından mühim bir üretim altyapısına haiz. Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı verilerine nazaran 2025 senesinde 5 milyon 789 bin ton tüvenan bakır cevheri üretildi. MAPEG’in kayıtlarında ise 2024 yılındaki üretim ortalama 5 milyon 452 bin ton olarak yer ediniyor. Bakanlık ek olarak MTA tarafınca tespit edilmiş 5,4 milyon ton metal bakır içeriğine karşılık gelen kaynak bulunduğunu bildiriyor.
4,5 MİLYAR DOLARLIK İTHALAT
Türkiye’nin bakır ticaretindeki aslolan dikkat çekici tablo, cevherin işlenmesiyle ortaya çıkıyor. Dünya Bankası’nın WITS veri tabanında yer edinen 2025 yılı dış tecim kayıtlarına nazaran Türkiye, 458 bin 625 ton bakır katot ve katot parçası ithal etti. Bu ithalatın parasal büyüklüğü 4 milyar 543 milyon dolara ulaştı.
İKİ ÜLKENİN AĞIRLIĞI
İthalatın ülkelere nazaran dağılımı ise Türkiye’nin bakır tedarikinde belirli pazarlara yoğunlaştığını gösteriyor. 2025 senesinde Kazakistan’dan 2 milyar 236 milyon dolarlık, Bulgaristan’dan 1 milyar 5 milyon dolarlık bakır katot ithal edildi. Bu iki ülkenin toplam oranı, Türkiye’nin bakır katot ithalatının kıymet bazında ortalama yüzde 71’ine ulaştı. Sırbistan, Rusya ve İran da mühim tedarikçiler içinde yer aldı. Dış tecim kayıtlarında dikkat çeken bir başka detay da Bulgaristan ile meydana getirilen karşılıklı alışveriş. Türkiye, 2025 senesinde Bulgaristan’a ortalama 385 milyon dolarlık bakır cevheri ve konsantresi ihraç ederken aynı ülkeden 1 milyar doları aşan bakır katot ithal etti.
MALİYET NEREYE YANSIYACAK?
Bakır fiyatındaki artış ise ilk aşamada kablo, elektrik motoru, transformatör, endüstri makinesi ve elektrikli ekipman üreticilerinin hammadde maliyetini etkiliyor. Peşinden elektrik şebekelerinin yenilenmesi, konutların elektrik tesisatları, yenilenebilir enerji yatırımları ve ulaşım altyapısı şeklinde alanlarda maliyet baskısı ortaya çıkabiliyor. Türkiye açısından döviz kuru da bu hesapta belirleyici.
