Yargıtay’ın tertipli ve süreklilik arz eden bahşiş ödemelerini ücret kapsamında değerlendiren sonucu; bilhassa restoran, kafe, otel ve gezim sektöründe çalışan işçilerin kıdem tazminatı ve fazla mesai hesaplarını direkt etkiliyor. Buna bakılırsa, devamlı bahşiş alan işçinin bu gelirinin somut olayın şartlarına bakılırsa ücretin bir parçası olarak değerlendirilmesi ve kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması mümkün olurken, fazla mesai hesabında güvence ücret ile bahşiş kısmı değişik katsayılarla hesaplanıyor. İşverenler açısından ise tertipli bahşiş ödemelerinin kayıt altına alınması ve toplumsal güvenlik bildirimlerinin doğru yapılması ehemmiyet taşıyor.
Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında, bahşiş yada yüzde usulüyle çalışan işçilerin fazla emek verme tutarında yalnızca zamlı kısmın hesaplanması gerektiği belirtiliyor. Bu kapsamda güvence ücretin fazla mesai hesabındaki karşılığı 1,5 katsayısıyla, bahşiş kısmı ise 0,5 katsayısıyla değerlendiriliyor.
Tertipli bahşişin ücretin bir parçası olarak kabul edilmesi, işçinin iş sözleşmesinin sona ermesi halinde kıdem tazminatı hesabını da etkileyebiliyor. Sadece bunun için bahşişin süreklilik arz etmesi ve ücret sisteminin bir unsuru bulunduğunun somut vakada ortaya konulması gerekiyor.
“BAHŞİŞLER ÜCRET NİTELİĞİNDE OLUP KIDEM TAZMİNATINA SAYILACAK”
Mevzu üstüne değerlendirmelerde bulunan Toplumsal Güvenlik Başuzmanı ve Türkiye Gazetesi Yazarı İsa Karakaş, Yargıtay kararının hizmet sektörünü etkilediğinin altını çizerek, “Mezkur vakada mahalli mahkemenin yapmış olduğu değerlendirmede kıdem tazminatının hesabında bahşişlere yer verilmedi. Bu sonucu Yargıtay bozdu ve işçilere sürekli olarak ödenen bahşişlerin de aynen ücret benzer biçimde tazminat hesabında esas alınması gerektiğine hükmetti” diye konuştu.
“BAHŞİŞLERİ SGK’YA BİLDİRİLMEYEN İŞLETMELERE 66 BİN LİRA CEZA”
Karakaş, bahşişlerin SGK’ya bildirilmemesi halinde işverenlerin ve çalışanların karşılaşabileceği sorunlara değinerek şu ifadelere yer verdi:
“Bahşişin SGK’ya bildirilmemesi halinde hem yönetimsel para cezası hem de asgari ücret desteği benzer biçimde teşviklerden mahrumiyet söz mevzusu olacak. Bu sebeple Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin kararlarına baktığımız süre, işçilere ödenen bahşişlerin SGK priminden kural dışı olmadığını ve dolayısıyla primlerin hesabına dahil edilmesi icap ettiğini anlıyoruz. Sigorta primine esas kazançlar hesaplanırken bahşişlerin de dahil edilerek SGK’ya bildirilmesi gerekiyor. SGK’ya bildirilmezse ne olur? Mesela 3 bin 400 lira tutarında bir bahşiş SGK’ya bildirilmediği takdirde, iş yerinde kaç işçi olursa olsun işletmenin faydalanmış olduğu asgari ücret desteğinin tamamını SGK iptal eder. Ödemiş olduğu asgari ücret desteğini de faiziyle beraber geri alır. Ek olarak bahşiş kaç ay süresince SGK’ya bildirilmemişse, her bir ay için 66 bin lirayı aşkın yönetimsel para cezası uygulanır. Kayıt teftişi de yapılırsa bu cezalar katbekat artacaktır. Özetle, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin vermiş olduğu karar işçilerin alacaklarıyla ve tazminatların hesabıyla ilgilidir. Bundan bu şekilde eğer işçilere bahşiş ödeniyorsa ve bu sürekli nitelikteyse; mesela lokantalarda, kafelerde, otellerde ve restoranlarda bahşişler işveren tarafınca toplanıp işçilere dağıtıldığında, bunun bununla beraber SGK’ya bildirilmesi doğal ki işverenlerin lehine olacaktır.”
“FAZLA MESAİ HESABINDA BAHŞİŞLER 1,5 OLARAK DEĞİL 0,5 İLE ÇARPILARAK HESAPLANACAK”
Karakaş, tertipli olarak ödenen bahşişlerin kıdem tazminatı hesabında esas alınması icap ettiğini belirterek, fazla mesai hesabında güvence ücret ile bahşiş için değişik katsayı uygulanacağını beyan etti. Karakaş, “Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafınca bahşişler; aslolan maaş, şu demek oluyor ki güvence maaş benzer biçimde ücret sayıldığından sürekli olarak ödenen bahşişlerin de kıdem tazminatı hesabında esas alınması gerekmektedir. Gene mezkur karara bakılırsa, fazla mesai hesaplanırken düzgüsel ücretin şu demek oluyor ki maaşın 1,5 katının esas alınmasına hükmedilirken; bahşişle ilgili bölümde 1,5 katı değil, 0,5 ile çarpılarak daha hakkaniyetli bir karar verilmiştir” şeklinde konuştu.
“İŞÇİLERİN BAHŞİŞLERİ MAAŞA DAHİL EDİLDİĞİNDEN EMEKLİLİK MAAŞLARI YÜKSELECEK”
Tertipli bahşişlerin ücret olarak kayıt altına alınmasının, hem işverenlerin karşılaşabileceği yaptırımların önüne geçilmesi hem de çalışanların toplumsal güvenlik haklarının korunması açısından ehemmiyet taşıdığının altını çizen Karakaş, “Bu kararla beraber uygulamada bahşişlerin ücret sayılmayarak ücret bazlı kayıt dışılığın önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Ek olarak işverenlerin bahşişleri SGK’ya bildirmemesi halinde bahsettiğimiz yüklü oranda yönetimsel para cezaları ve teşviklerden mahrumiyet söz mevzusu olacağından, işverenlerin bu tarz şeyleri bildirmesi lehlerine olacaktır. Bu bildirimle beraber işçilerin bahşişleri de maaşa dahil edilip SGK’ya bildirilmiş olacağından, bu durum işçilerin emeklilikte maaşlarının da yükselmesini elde edecektir. Bu anlamda yeniden ifade etmek gerekirse, bu bir dönüm noktasıdır. Dolayısıyla artık bahşiş ne lütuf ne armağan ne de bir yardımdır. Direkt doğruya bir ücrettir, bir maaştır diyebiliriz” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.
“İŞVEREN İŞÇİ İLE SADECE BAHŞİŞLE ANLAŞMIŞSA VE BAHŞİŞ ASGARİ ÜCRETİN ALTINDA KALIRSA, ASGARİ ÜCRETE TAMAMLAYACAK”
Karakaş, bahşiş sistemiyle çalışan işçilerin ücretlerinin asgari ücretin altında kalamayacağını ve tertipli bahşişlerin SGK bildirimlerinde dikkate alınması icap ettiğini vurgulayarak, şunları söylemiş oldu:
“Eğer işveren işçiyle bir tek bahşiş üstünden anlaşmışsa ve bu meblağ asgari ücretin altında kalırsa, işverenin bunu asgari tutara tamamlayarak SGK’ya bildirmesi gerekecektir. Bunun da altını çizmekte yarar var. Yargıtay’ın bu kararıyla beraber bahşişin kıdem tazminatına dahil edilmesi ve fazla mesaiyle ilgili hesabı netlik kazanmıştır. Bunun için herhangi bir yasal düzenlemeye normal olarak ki gerek kalmamıştır. Gene bahşişlerin SGK’ya bildirilmesiyle ilgili yasal bir açıklık bulunmaktadır. Zira SGK’nın uygulama kanunu olan 5510 sayılı yasada SGK primine dahil edilmeyen ödemeler tek tek sayılmıştır. Bahşiş kural dışı sayılmadığından normal olarak ki SGK primine doğal olarak olacaktır. Bu bağlamda, işverenlerin her ay işçilere verilen bahşişleri toplayıp işçilerin payına düşen kısmını ücretlerine ilave ederek SGK’ya bildirmeleri gerekmektedir.”
