ABD ve İsrail’in sürdürdüğü İran Savaşı’nda Hürmüz Boğazı merkezli küresel enerji krizinin tetiklediği ekonomik sarsıntı, ABD ekonomisindeki yapısal kırılganlıkları açığa çıkarırken, meşhur iktisatçı Joseph Stiglitz de Washington için stagflasyon uyarısı yapmış oldu. Haber Global’e konuşan ABD’li bir başka uzman Profesör William Engdahl ise “krizi doğuran bir harp değil sadece savaşı doğuran sürekli bir ekonomik krizden söz edebiliriz” diyerek Washington’un iktisat ve askeri stratejilerinin iç içe bulunduğunu açıkladı.
Internasyonal analizlere bakılırsa 34 trilyon doları aşan kamu borcu, 90 trilyon dolara yaklaşan toplam borç yükü ve yüzde 6’ya dayanan bütçe açığı, ABD ekonomisinin derin bir finansal çıkmaz içinde bulunduğunu gösteriyor.
ABD EKONOMİSİ ALARM VERİYOR
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarının peşinden Hürmüz Boğazı’nda artan gerilim, küresel enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtı. Internasyonal Enerji Ajansı (IEA) ve Bloomberg’in verilerine bakılırsa petrol tutarları kısa sürede yüzde 20’ye varan artış gösterirken, küresel tedarik zincirlerinde ciddi kırılmalar yaşandı. Bu gelişmeler, bilhassa enerji ithalatına bağımlı ekonomilerde enflasyon baskısını artırdı. Nobel Iktisat Ödüllü ekonomist Joseph Stiglitz, yapmış olduğu açıklamada ABD ekonomisinin harp öncesinde dahi zayıf gelişme ve yüksek enflasyon sebebiyle kırılgan bir yapıda bulunduğunu belirtti. Stiglitz’e bakılırsa ABD ekonomisi 2024 ve 2025 döneminde yüzde 1,5–2 bandında gelişme gösterirken, enflasyon oranı yüzde 4-6 aralığında kaldı. ABD Emek verme Bakanlığı ve FED verilerine dayandırılan analizlerde, ücret artışlarının enflasyonun arkasında kalmış olduğu ve tüketici talebinin zayıfladığı ifade edildi. Stiglitz, Trump’ın uyguladığı agresif gümrük tarifeleri ve tecim savaşlarının da ekonomiyi yapısal bir krize sürüklediğini altını çizdi. Dünya Bankası ve IMF raporlarına bakılırsa ABD’nin toplam kamu borcu 34 trilyon doları aştı. Bütçe açığı ise GSYH’nin yüzde 6’sına yaklaştı. Stiglitz, bu tabloyu “1970’lerdeki petrol kriziyle benzer bir stagflasyon riski” olarak tanımladı.
BORÇ VE DURGUNLUK SARMALI
ABD Tecim Bakanlığı ve ABD Kurultay Bütçe Ofisi (CBO) verilerine bakılırsa ülke ekonomisi son yıllarda ciddi bir finansal dengesizlik içinde. ABD’nin toplam borç yükü (kamu ve {özel sektör} dahil) 90 trilyon dolar seviyesine yaklaşırken, üretim artışına karşın verimlilikteki düşüş de dikkat çekiyor. Financial Times ve Wall Street Journal analizlerine bakılırsa Trump yönetiminin uyguladığı korumacı tecim politikaları, küresel tecim hacmini daraltarak ABD sanayisinde uygulanamaz maliyet artışlarına yol açtı. Aynı dönemde ABD Merkez Bankası’nın (FED) faiz politikaları, enflasyonu denetim altına almakta yetersiz kaldı. CNBC ve Bloomberg’in analizlerine bakılırsa müdafa harcamaları 2025 itibarıyla 900 milyar dolar seviyesini aşarak Soğuk Harp sonrası en yüksek seviyeye ulaştı. ABD’de bilhassa enerji ve müdafa sektörlerine meydana getirilen yüksek harcamaların bütçe üstündeki baskıyı artırdığı, harp ekonomisinin iç piyasada tutarları yukarı çekmiş olduğu ifade ediliyor.
HÜRMÜZ’ÜN ŞOK DALGASI
Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, ABD ekonomisindeki kırılganlıkları daha da derinleştirdi. Internasyonal Enerji Ajansı’nın verilerine bakılırsa dünya petrol arzının ortalama yüzde 20’si bu dar geçitten sağlanıyor ve boğazda yaşanmış olan her gerilim, küresel enerji fiyatlarını direkt etkileyerek enflasyonist baskıyı artırıyor. ABD’nin İran’a yönelik saldırıları sonrası petrol fiyatlarının hızla yükselmesi, ABD içinde de akaryakıt ve üretim maliyetlerini de arttırmış durumda. Uzmanlara bakılırsa bu durum ABD’deki stagflasyon riskini arttırıyor.
Profesör Engdahl’a bakılırsa ABD’nin finansallaşmış ekonomik yapısı ve borç temelli gelişme modeli, ülkeyi tarihsel olarak krizden çıkış aracı olarak muharebeye yönelten ve süreklilik arz eden bir sistem oluşturuyor.
KRİZİ AŞMAK İÇİN SAVAŞMAK!
Haber Global Web Hususi’e konuşan ABD’li politika bilimci Profesör William Engdahl ise Stiglitz’in değerlendirmesini “doğru yönde sadece yarım” olarak nitelendiriyor. Engdahl’a bakılırsa ABD, harp sebebiyle krize sürüklenmiyor; aksine esasen derin bir ekonomik kriz içinde olduğundan harp politikalarına yöneliyor ve bu yeni değil tarihsel bir yönelim durumunda. Engdahl mevcut gerilime ilişkin şu ifadeleri kullanmakta:
“ABD tarihindeki 1929 Büyük Bunalım’ı ve 1970’lerdeki petrol krizine benzer ekonomik dinamikleri şimdi İran’a karşı yürütülen harpte da görüyoruz. ABD ekonomisi giderek nitelikli üretimden koparak finansallaşıyor. Borç temelli bu gelişme yaklaşımı ise eski Başkan Joe Biden döneminden bu yana sürdürülebilir değil. Donald Trump, askeri harcamalar ve dış müdahaleler üstünden ekonomik canlanma yaratmaya çalışıyor. Aynı siyaset Irak ve Afganistan savaşları öncesinde de uygulandı. Dolayısıyla harp yüzünden enerjiye bağlı finansal krizin oluştuğunu savlamak tabloyu yarım okumaktır. ABD’nin finansal sisteminde süreklilik arz eden krizler dolayısıyla savaşlar çıkmaktadır.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi

