Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesinde gündeme gelen Heybeliada Ruhban Okulu’nun tekrardan açılmasına yönelik tartışmalar dikkatlerin Rusya’ya yönelmesine niçin oldu. Ortodoks dünyası içinde mühim bir görevi olan, Moskova Ortodoks Kilisesi vasıtasıyla Hıristiyanlığın ikinci büyük mezhebi üstünde ciddi bir hakimiyeti bulanan Rusya’nın; ABD’nin desteklediği bu adıma sıcak bakmadığı konuşuluyor. İki süper gücün mezhep rekabetinin Türkiye’ye yönelik sonuçlarının neler olacağı da dikkatle takip ediliyor. Haber Global Web Hususi’e açıklamalarda bulunan internasyonal ilişkiler uzmanları Marmara’yı şimdiden ısıtmaya süregelen Heybeliada gündemini değerlendirdiler.
Heybeliada Ruhban Okulu 1971 senesinde kapatılmıştı.
STATÜSÜ TARTIŞMALI
1844 senesinde oluşturulan Heybeliada Ruhban Okulu Ortodoks dünyasının en mühim dini eğitim kurumlarından biri olarak kabul ediliyor. 1971 yılına kadar ortalama bin din adamı yetiştiren okul, o yıl Yunanistan’la Kıbrıs ve Ege mevzusunda yaşanmış olan gerilimler neticesinde kapatılmıştı. Kapatma sonucu Anayasa Mahkemesi’nin “hususi yükseköğretim kurumlarının devlet denetimi altında olması gerektiğine” dair sonucu ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu’na aykırılık sebebiyle verilirken okulun Patrikhane’ye bağlı hususi bir kurum olarak kalması taleplerine bugüne dek pozitif yönde bir cevap verilmemişti.
LOZAN’A AYKIRI MI?
Heybeliada Ruhban Okulu’nun tekrardan açılmasının Lozan Anlaşması’na aykırı olduğu değerlendirmeleri yapılırken karşıt görüşlere bakılırsa ise okulun açılması ya da kapanması ile ilgili Lozan’da herhangi bir hususi yargı bulunmuyor. Sadece bu tür mevzularda Batı Trakya Türklerinin Yunanistan’daki durumu ile ilgili bir mütekabiliyet ilişkisi bulunuyor. Bu şekilde bir adım karşısında Yunanistan’ın da Batı Trakya Türklerinin durumu ile ilgili pozitif adımlar atması gerekiyor. Lozan Anlaşması, Türkiye’deki azınlıklar ile Yunanistan’daki Türk azınlığın karşılıklı olarak eşit haklara haiz olmasını öngörüyor. Heybeliada Ruhban Okulu tartışmaları, Batı Trakya Türklerinin eğitim ve dini hakları ile beraber ele alınıyor.
‘EKÜMENİK’ UNVANI AYKIRI
Fener Rum Patrikhanesi, Lozan’a bakılırsa yalnızca İstanbul’daki Rum Ortodoks cemaatine dini hizmet veren bir kurum olarak tanımlanıyor. Dolayısıyla Fener Rum Patriği Bartholomeos’un ‘ekümenik’ şu demek oluyor ki ‘evrensel’ bir dini önder sıfatı bulunmuyor. Son dönemde Patrik Bartholemeos’un bazı internasyonal etkinliklerde bu unvanı kullanımı hastalık yaratırken, okulun açılması ile ‘ekümenik’ terimi içinde da bir ilişki bulunmuyor. Sadece Patrik Bartholomeos’un ‘ekümenik’ unvanını kullanımı ve okulun açılmasına yönelik tartışmalar Rusya tarafınca dikkatle izleniyor. Fener Rum Patrikhanesi’nin internasyonal tesirinin artması ABD açısından Rusya’nın bu alanda sınırlanması anlamına geliyor. Ortodoks dünyasında “primus inter pares” şu demek oluyor ki eşitler içinde birinci olarak kabul edilen Fener, Moskova Patrikhanesi tarafınca tanınmıyor. Fener’in, 2019’da Ukrayna Ortodoks Kilisesi’ni bağımsız bir yapı olarak tanımlaması da Moskova’nın tepkisini çekiyor.
PUTİN SESSİZ
Rusya’da bu mevzuda meydana getirilen değerlendirmemeleri aktaran Rusya uzmanı Doç. Dr. İkbal Dürre şunları söylemiş oldu: “Moskova Kilisesi ile İstanbul Kilisesi kopma noktasına geldi. Bugün Rusya’da bu mevzu Türkiye-ABD ilişkileri bağlamında değerlendiriliyor. Rusya kilise mevzusunda aslına bakarsanız İstanbul’dan koptuğu için bu mevzuda herhangi bir izahat yapılmıyor. Bu vakaya karışmıyorlar. Ne resmi bir izahat var ne de ciddi bir yorumcudan değerlendirme. Rusya, ABD’nin bu mevzuda tesirini artıracağı için istemez. Sadece sonuçta dini özürlüklerle ilgili bir mevzu olduğundan de susmayı tercih ediyorlar.”
Okulun tekrardan açılması mevzusunda tartışmalar hız kazanmıştır.
MOSKOVA MERKEZLİ BAKIŞ
Internasyonal ilişkiler uzmanı Prof. Kamer Kasım ise Rusya’nın, SSCB’nin dağılmasının peşinden Ortodoks kimliğini daha çok önemsediğini belirterek, “Rusya Ortodoksluğun Moskova merkezli olması icap ettiğini düşünüyor. Fener Rum Patrikhanesi’nin görünürlüğünün artması, Ortodoks dünyasında söz anlatmaya başlaması Moskova’nın isteyeceği bir şey değil. Putin’in bu mevzuya ehemmiyet verdiğini düşünüyorum. Bu Rusya’da ilk olarak Putin tarafında gündeme getirilmeye başlamıştı. ABD’de Rum lobisinin de tesiri büyük. Bu adımın Rusya’nın tesirinin azaltacağı düşüncesiyle hareket ediliyor.”
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
