Geçtiğimiz günlerde, bir çiftin düğünlerinde Ankaralı Coşkun’un bir şarkısını seslendirmesinin peşinden sanatçının bu kişilere telif davası açması dikkat çekti. Şalvar Davası filminden bir kesit paylaşan Ali Çapar’a da Düşünce ve Sanat Eserleri Kanunu’na muhalefetten dava açılması telif mevzusunun sınırlarının ne olduğuna yönelik tartışmalara niçin oldu. Vatandaşlar tarafınca da dört gözle beklenen bu durumu, hukukçular söyledi.
Telif hakkının 1 yıldan 5 yıla kadar cezası bulunuyor.
ÖZGÜN OLMASI ŞART
Bilinmiş olduğu suretiyle, kitap, yazı, şiir, müzik eserleri, film ve senaryolar, fotoğraf, fotoğraf, grafik tasarım, mimari projeler, bilgisayar yazılımları, çeviriler ve derlemeler (örneksiz katkı var ise) telif kapsamında değerlendiriliyor. Mevzuyla ilgili Haberglobal’e açıklamalarda bulunan Avukat Hadi Dündar, “Telif olabilmesi için Yargıtay kararlarına bakmak gerekiyor. Ilk olarak, örneksiz olması gerekir. Yapıt sahibine ilişik ayırt edici bir üslup var mı yok mu ona bakılmalı. Yapıt onun yaratıcılığı sonucu mu ortaya çıkmış yoksa sonradan bir halde mi? Bayağı teknik işçilikten öte bir zihinsel emek var mı? Düşünce, ifade ayrımı var mı? Kopyalanan şey düşünce mi yoksa somut ifade mi? Eserlerin korunan kısımları içinde ciddi benzerlik var mı? Yoksa yeni bir ürün mü bunların dikkatlice incelenmesi lazım” diye konuştu.
BİLİRKİŞİ İNCELEMELİ
Dündar, mahkemelerin bilirkişi marifetiyle teknik karşılaştırma yapacaklarını belirterek, “Yargıtay bu kriterleri arıyor ve bu kriterler var ise sahibinin özgünlüğünü taşıyan ve somutlaşmış bir ifade ise yapıt sayılır ve hakkını kurur. Şarkının yada filmin tamamı değil yalnız bir kısmı dahi, eğer özgünlük ve ayırt edicilik taşıyorsa, telif hakkı korumasına tabidir. Doğrusu başkasına ilişik olduğu belli ise yeterlidir” ifadelerini kullandı.
Telif hakkında özgünlük oldukca mühim.
SOSYAL MEDYA ETKİSİ
Dündar, şu şekilde devam etti:
“Sadece paylaşım eleştiri, araştırma, yorum yada haber amacıyla yapılmış ya da ticari bir etkinlik olarak yapılmamış ise telif sayılmaz ya da toplumsal medyada paylaşım yapmışsın ve toplumsal medyadan bir kazancın yok o süre telif sayılmaz. Sadece toplumsal medyadan para kazanıyorsun ve bir şarkı ile paylaşımının daha çok etkileşim almasını sağlıyorsun o süre telif ödenir ya da filmin, dizinin bir sahnesi daha duygusal ya da daha gülünç olması için müziğe yer verilirse telif sayılır.” Dündar, sözlerini, “5846 sayılı Düşünce ve Sanat Eserleri Kanunu’na bakılırsa, izinsiz çoğaltma, yayma, umuma iletim (web, TV, toplumsal medya paylaşımı dâhil), başkasına ilişik eseri kendi eseri şeklinde gösterme durumu var ise burası en mühim kısım o süre cezası mevcuttur. Bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir” diyerek tamamladı.
TELİF DIŞI BELGELER
Tüketici Konfederasyonu Başkan Vekili Avukat İbrahim Güllü, telif kapsamında düşünce ve düşünceler değil, bunların somut ifadelerinin korunduğuna dikkat çekerek, “Mesela, bir şarkının melodisi ve sözleri telifli olabilir fakat genel bir “aşk hikayesi” fikri değil. Ek olarak, resmi belgeler, kanunlar yada kamu malı olmuş eski eserler telif dışıdır” dedi.
SINIRI NE?
Telif hakkının sınırları sorusunu da şu şekilde yanıtladı:
“Yapıt sahibinin ölümü + 70 yıl koruma süresidir. Adil Kullanım, eğitim, eleştiri, haber yada kişisel kullanım için sınırı olan alıntı yapılabilir. Mesela, bir kitabından kısa bir paragrafı kaynak göstererek paylaşmak çoğu zaman problem olmaz fakat ticari amaçla çoğaltmak ihlaldir. Evde müzikle uğraşmak yada film seyretmek serbesttir sadece bunu kamuyla paylaşmak izne tabidir. Kütüphane arşivleri, engelliler için uyarlamalar şeklinde durumlarda sınırı olan kullanım mümkündür. Son dönemde gündem olan vakalarda sınır çoğu zaman “kişisel kullanım” ile “umuma arz” içinde çizilir. Eğer paylaşım viral hale gelip ticari yarar sağlar yada eseri değiştirirse, ihlal olabilir” dedi. Telif davalarının genel anlamda uzlaşmayla bittiğine dikkat çeken Güllü, “Taraflar anlaşamazsa dava devam eder. Yapıt sahibi, ihlalin durdurulması (tecavüzün ref’i), tazminat (maddi/tinsel zarar) ve eserin imhası talep edebilir. Tazminat, eserin piyasa değerinin 3 katına kadar çıkabilir” diyerek açıklamalarını tamamladı.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi

