Son yıllarda ekonomideki dalgalı seyir vatandaşın yaşam maliyetini de negatif etkiliyor. Megakent İstanbul’da ise tablo oldukça vahim. İstanbul Planlama Ajansı’nın (İPA) son güncel araştırmasına bakılırsa, megakentte dört kişilik bir ailenin averaj yaşam maliyeti 98 bin 735 liraya terfi etti. Bundan önceki aya bakılırsa 2 bin 136 liralık artış kaydedilirken, bu oran yüzde 2,21’lik bir yükselişe karşılık geliyor. Geçen senenin aynı ayıyla kıyaslandığında ise artış yüzde 43,23’ü bulmuş durumda. Şu demek oluyor ki bir yıl ilkin ortalama 69 bin lira civarında olan İstanbul’daki asgari yaşam maliyeti, bugün 100 bin lira sınırına dayanmış görünüyor.
Besin tutarları da İstanbul’da yaşam maliyetini yukarı çeken bir öteki ana unsur. TÜİK ve İPA verileri, bilhassa son aylarda temel besin ürünlerindeki fiyat artışlarının hane bütçesi üstündeki baskıyı artırdığını gösteriyor. Et, süt, peynir, bakliyat ve sebze-meyve kalemlerinde gözlenen devamlı yükseliş, bir tek dar gelirli değil, orta gelirli ailelerin de yaşam standardını düşürüyor.
EN BÜYÜK YÜK KİRA
Hesaplamalarda besin, barınma, ulaşım, enerji, sıhhat, eğitim ve kültürel harcamaları kapsayan 10 ana başlık ve 321 kalemlik bir sepet kullanılıyor. İstanbul’daki dar ve orta gelirli aileler için tablo giderek ağırlaşıyor zira en büyük yükü oluşturan kira ve besin kalemleri, en yüksek artışın da yaşandığı alanlar. Bilhassa son altı ayda döviz kurlarındaki dalgalanma, enerji maliyetleri ve besin fiyatlarındaki devamlı tırmanış, aile bütçelerini zorlamaya devam ediyor.
ALTI AYLIK ARTIŞ GRAFİĞİ
İstanbul’da Mart 2025’te dört kişilik bir ailenin yaşam maliyeti ortalama 87 bin 485 lira seviyesindeydi. Nisan ve Mayıs aylarında artış trendi hız kesmeden sürdü. Haziran’da sayı 93 bin 465 liraya, Temmuz’da ise 96 bin 559 liraya çıktı. Ağustos’ta erişilen 98 bin 735 liralık düzey, altı aylık dönemde toplamda ortalama 11 bin 250 liralık bir artış anlamına geliyor. Başka bir deyişle, İstanbul’da bir ailenin yaşaması için ihtiyaç duyulan meblağ yalnızca yarım yıl içinde yüzde 13’ten fazla artmış oldu. Senelik artış oranlarına bakıldığında tablo daha da çarpıcı hale geliyor. Mart 2024’e bakılırsa Mart 2025’teki artış yüzde 51,95 olarak ölçülürken, Temmuz 2025’te senelik artış oranı yüzde 45,15 olarak kayıtlara geçti. Ağustos ayında ise senelik bazda yüzde 43,23’lük yükseliş yaşandı. Bu oranların geriliyor görünmesi pozitif yönde benzer biçimde algılansa da aslına bakarsak fiyatlar düşmedi, yalnızca artış hızında baz tesiri sebebiyle bir yavaşlama görüldü. Temel kalemlerdeki fiyatlar hâlâ yüksek seviyesini koruyor.
Bilhassa barınma maliyetleri şehirdeki yaşamı en zorlayıcı unsur olarak öne çıkıyor. Kira fiyatlarındaki artış, dar gelirli aileler için İstanbul’da yaşamı neredeyse imkânsız hale getiriyor.
BÜTÇE YETER Mİ?
Son verilere bakılırsa enerji giderleri de tabloyu ağırlaştırıyor. Elektrik, doğalgaz ve akaryakıt zamları direkt hane bütçelerine yansıyor. Ulaşım maliyetleri, toplu taşıma ücretlerindeki tertipli zamlarla beraber yükselirken, vasıta sahibi aileler için akaryakıt giderleri neredeyse ikinci bir kira yükü yaratıyor. Bu tablo, İstanbul’da yaşayanların yalnızca temel gereksinimlerini karşılamak için bile ciddi bir bütçe ayırmak zorunda bulunduğunu gösteriyor. İnsan Kaynaklar Uzmanı Suat Başkır ise son tabloyu yorumlarken, “İstanbul’da yaşayan milyonlarca aile için bu tablo, ekonomik dalgalanmaların günlük hayata iyi mi direkt tesir ettiğini somut şekilde gözler önüne seriyor. Gelirlerin aynı hızla artmaması, geniş halk kesimlerinin alım enerjisini zayıflatıyor” diyor.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
