Norveç’in kuzeyindeki Svalbard Adası’nda 130 metre yükseklikte kurulan Küresel Tohum Sığınağı (SGF), 13 bin senelik ziraat mirasını yedekleyerek insanlığın yıkım senaryoları karşısındaki sigortası olmayı sürdürüyor. 1 milyon 355 bini aşkın tohum örneğiyle dünyanın en büyük gen bankası olan sığınak, harp, iklim krizi ve organik afet riskine karşı tarımsal çeşitliliği yüzyıllarca koruyabilecek donanıma haiz. SGF, geçmişte Suriye İç Savaşı’nda olduğu benzer biçimde, yok olan ziraat kaynaklarının tekrardan canlandırılmasında da eleştiri rol oynayarak insanlık için eşi olmayan bir güvence sunuyor. Sığınakta Türkiye’den de örnekler bulunuyor. İşte küresel bir besin krizinde insanların umudu olacak o sığınak ile alakalı detaylar.
Küresel Tohum Sığınağı’ndaki 1 milyon 355 bini aşkın tohum ile 13 bin senelik ziraat mirası korunuyor.
1 MİLYON 355 BİN TOHUM
Svalbard Küresel Tohum Sığınağı (SGF), Dünyanın en kuzeydeki Norveç’in Spitsbergen Adası’nda 130 metre yükseklikte saklı. Sığınak 13 bin senelik ziraat tarihinden 1,3 milyondan fazla tohum örneğini barındırıyor. 2008’de oluşturulan ve Norveç hükümeti tarafınca 45 milyon kron yatırımla (4 milyon 475 bin dolar) kurulan sığınak, tarımsal çeşitliliği organik afet, harp, sabotaj, teknik arıza, fon kesintisi ve öteki felaketlere karşı yedekleme amacı taşıyor. Sığınak dünyada “Ziraat yok olursa insanlığı hayatta tutacak tohum bankası” olarak da biliniyor. 2025 itibarıyla sığınakta 1 milyon 355 bin 591 değişik tohum örneği organik biyolojik ortamlarında korunuyor.
KARA KUTU PROTOKOLÜ
Svalbard Tohum Sığınağı, Norveç hükümeti, Küresel Nebat Çeşitliliği Vakfı (Crop Trust) ve İskandinav Genetik Kaynaklar Merkezi (NordGen) içinde meydana getirilen üçlü bir anlaşmayla yönetiliyor. Depolanan tohumların sahipliği tamamen gönderen ülke yada kurumlara ilişkin ve sığınaktaki tohumlara yalnız gönderici gen bankaları erişebiliyor. Sistemde “kara kutu” protokolü geçerli; doğrusu Norveç sığınağı işletiyor fakat tohumların yasal sahipliği değişmiyor.
YÜZYILLARCA GÜVENDE
Svalbard’daki eski bir kömür madeninde 1984’te süregelen ilk deneysel depolama emek harcamaları, 2004’te Internasyonal Nebat Genetik Kaynakları Anlaşması’nın yürürlüğe girmesiyle resmiyet kazanmıştır. 2006’da inşasına başlanan ve 2008’de oluşturulan sığınak, -18 derecede tohumları üç kattan oluşan alüminyum torbalarda, oksijenin sınırı olan olduğu ortamda saklıyor. Spitsbergen’in zelzele riskinden uzak ve kalıcı don tabakası (permafrost) yardımıyla elektrik kesintisi yaşansa bile sığınak, yüzyıllar süresince düşük ısı müdafaasını sürdürebiliyor. Norveç, sığınağın tüm inşaat maliyetleri ve bakımı üstlenmekte.
Uzmanlara gore küresel iklim değişikliği, savaşlar ve ekonomik krizler, Svalbard’ı insanlık için benzersiz bir sigorta poliçesi haline getiriyor.
SANAT ESERİ MİMARİ
SGF’nin bulunmuş olduğu 130 metre yükseklik, buzullar erise dahi tesisi deniz seviyesinden koruyacak şekilde seçildi. Fiberoptik yapıya haiz olan ve mimaride sanat eseri olarak kabul edilen yapının çatısından girişine kadar kutup ışığı yansıyarak sığınağın yeri kilometrelerce öteden bile görünür kalabiliyor.
EN BÜYÜK DESTEK MEKSİKA’DAN
Sığınakta depolanan türler; buğday, pirinç, mısır benzer biçimde temel tahıllardan patates, baklagiller ve mahalli bitkilere kadar oldukça geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Sığınaktaki en büyük internasyonal katkıyı Meksika (187 bin örnek ile) ve Filipinler (133 bin örnek ile) sağlıyor. ABD Ulusal Nebat Gen Kaynakları Sistemi 157 bin, Almanya 69 bin, Kanada ise 35 bin örnekle ön plana çıkıyor. SGF’de Türkiye’den de tohum örnekleri saklanıyor.
SURİYE’DE KULLANILDI
SGF, ilk kez 2015’te Suriye İç Savaşı sebebiyle fiilen kullanıldı. Merkezi Lübnan’ın başkenti Beyrut’ta bulunan Internasyonal Tarımsal Araştırmalar Merkezi (ICARDA) bu tarihte Halep’teki gen bankasını kaybettiğinden, Svalbard’daki yedek tohumları çekip Lübnan ve Fas’ta tekrardan üretime soktu.
[email protected]
Kaynak: Web Hususi
