Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi’ne onur konuğu olarak katılan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Çin ziyareti dönüşü Haber Global Spikeri Saynur Tezel’in de bulunmuş olduğu uçakta gazetecilerin sorularını yanıtladı.
ÇİN ZİYARETİ HAKKINDA
Kıymetli basın mensupları, kıymetli dostlar, sizleri en kalbi duygularımla muhabbetle selamlıyorum. Çin Devlet Başkanı Sayın Şi Cinping’in onur konuğu olarak, Şanhay İşbirliği Teşkilatı Zirvesine iştirak ettik. Zirveye katılımımız hem teşkilatla hem de köklü bağlarımız olan Asya ülkeleriyle ilişkilerimize addettiğimiz önemin bir nişanesidir. Şu rakamlar oldukça dikkat çekici; Teşkilat üyesi 10 ülkenin nüfusu 3,8 milyara ulaşmış, ekonomik büyüklüğü ise 30 trilyon dolara yaklaşmıştır. Teşkilatın 1996’dan bu yana dinamik bir dönüşüm içinde bulunduğunu görüyoruz. Ekonomik ve ticari alanlardaki iş birliğini ön plana çıkararak bir kimlik kazanıyor. Teşkilat bununla birlikte, küresel ve bölgesel sorunların çözümünde rol oynamayı da kendine şiar edinmiştir. “Şanghay Ruhu” başlığı altında sıralanan “eşitlik”, “istişare”, “karşılıklı itimat ve yarar”, “farklılıklara saygı”, “ortak kalkınma” şeklinde ilkeler, 2019 senesinde duyuru ettiğimiz Tekrardan Asya Girişimimizin temel yaklaşımlarıyla da örtüşüyor. Bölgemizde ihtilafların barışçıl yollarla çözülmesi için en fazla çaba eden ülkelerin başlangıcında geliyoruz. Teşkilatın, ülkemiz dahil diyalog ortaklarıyla irtibatı artırma çabasını bu bakımdan isabetli buluyorum.
Kıymetli basın mensupları, zirvede ülkemizin fazlaca taraflı dış ilişkiler geleneği, bölgesel güvenlik ile sürdürülebilir kalkınma politikamız hakkında hitapta bulunduk. Konuşmamda Gazze’deki soykırımı gündeme getirdim. Çin Devlet Başkanı kıymetli dostum sayın Şi Cinping ile ilk gün heyetlerimizin de katılmış olduğu verimli bir görüşmemiz oldu. Görüşmede ikili ilişkiler ve yatırım mevzularını ele aldık. Tecim ortağımız Çin ile ekonomik ilişkilerimizi daha dengeli ve sürdürülebilir hale getirmek istiyoruz. Çin tarafıyla istişarelerimizi sürdürüyoruz. Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi Üyesi Sekreteri Sayın Say Çi ve heyetiyle bu minvalde verimli bir görüşmemiz oldu. Dışişleri Bakanım, 3 Eylül’de düzenlenecek anma programına katılacak. Sayın Şi’nin yanı sıra zirve süresince pek fazlaca mevkidaşımla bir araya geldim. Sırasıyla Pakistan Başbakanı Sayın Şahbaz Şerif, Azerbaycan Cumhurbaşkanı Sayın İlham Aliyev, Ermenistan Başbakanı Sayın Nikol Paşinyan, Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Sayın Vladimir Putin, İran Cumhurbaşkanı Sayın Mesud Pezeşkiyan ile gündemimizdeki mevzuları ele aldık. Gene zirveye katılan birçok devlet ve hükümet başkanıyla temaslarımız oldu. Bu görüşmelerde de ikili iş birliği mevzularıyla beraber, İsrail’in Filistin’e yönelik saldırılarını da değerlendirdik. Ziyaretimizin hayırlara vesile olmasını diliyor, şimdi sözü sizlere bırakıyorum.
DÜNYA GELİŞMELERİNDE TÜRKİYE’NİN ROLÜ
SORU – Peoples Daily’de gösterilen makalenizde bir Çin atasözüne atfen “Garip zamanlardan geçerken” ifadesini kullandınız. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping bulunduğumuz coğrafyadaki akıl almaz hukuksuzluklara, kilitlenen internasyonal topluma dair iyi mi bir yaklaşım içinde? Doğu’nun lokomotifi Pekin, NATO üyesi, Batı’ya entegre bir ülke olan Türkiye’nin, dünyanın “normalleşmesi” hedefinde oynadığı rolün ve potansiyelinin bilincinde mı?
Çin, Türkiye’nin bölgesel ehemmiyet ve tesirinin bilincinde. Bu yüzden Türkiye’yi mühim bir erkek oyuncu olarak görüyor. Çin ile ilişkilerimizi geliştirmenin gayreti içerisindeyiz. Ekonomik ilişkilerden dijital teknolojilere, enerjiden sağlığa birçok alanda iş birliği fırsatlarını değerlendiriyoruz. Biz, dünyaya yalnızca Doğu-Batı ekseninde bakmıyoruz. Ufku soğuk cenk ayazında buz tutmuş bir ülke değiliz. Doğu ile Batı içinde ayrışmanın değil, yeni köprüler kurmanın lüzumlu bulunduğunu sürekli söylüyoruz. Her platformda insanı merkeze alan politikalarımızı savunuyoruz. Savunmaya da devam edeceğiz. Internasyonal sistemlerin tıkandığı bir dünyada, normalleşmenin sadece ve sadece hakkaniyet temelinde çözümlerle sağlanacağına inanıyoruz. Geçmişten ders alıyor, geleceği doğru okuyor ve bu vizyonla yolumuzda ilerliyoruz. Biz diyalog yayınlarını açık tutmanın önemine inanıyoruz. Biz, adil ve müreffeh bir dünyanın inşa edilebileceğini düşünüyoruz. Nitekim “daha adil bir dünya mümkün” derken hep bunu ısrarla işledik, işlemeye de devam ediyoruz. Bu istikamette yolumuza devam etmenin de gayreti içerisindeyiz. Çin’in, internasyonal toplumun mühim bir parçası olarak, bizim bu çabamızı desteklemesini bekliyoruz.
PUTİN-ERDOĞAN GÖRÜŞMESİ
SORU – Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le yaptığınız görüşmede, son dönemde yaşanmış olan küresel gelişmelerle ilgili hangi başlıklar öne çıktı? Ukrayna savaşı, enerji iş birliği, müdafa sanayii ve Karadeniz’deki denge politikaları bağlamında, bu görüşme için “ikili ilişkilerde daha yakın iş birliği periyodu” tanımını deneyebilir miyiz? Putin’in Ukrayna’da sulh için bilhassa İstanbul’da dörtlü bir zirve mevzusunda iyi mi bir yaklaşımı var? Rusya’nın Gazze mevzusunda tutumu nedir, görüşmede bu mevzu gündeme geldi mi?
Rusya Devlet Başkanı Sayın Vladimir Putin ile ikili görüşmemizde Ukrayna-Rusya savaşının adil bir barışla sonlandırılması için yapılabilecekleri ele aldık. Enerji alanında iş birliği, bilhassa bu görüşmede ele aldığımız mevzudu. Türkiye olarak en başından beri, Ukrayna-Rusya savaşının müzakereler kanalıyla sonlandırılabileceğini her daim ele alıyoruz. İstanbul’da gerçekleşen müzakereler bu yolun açık bulunduğunun en net ispatıdır. Müzakerelerin seviyesinin aşamalı olarak yükseltilmesi, bizim arzu ettiğimiz bir yoldur. Sulh umudunu çözüm odaklı ve somut sonuçlara dönüştürmek lazım. Bunun için de liderler seviyesinde bu işi ele almak durumundayız. Sayın Putin’in son Alaska zirvesinden hangi neticelerle döndüğünü, o görüşmelerde neler düşündüğünü değerlendirdik. ABD Başkanı Sayın Donald Trump ile yapmış olduğu görüşme fazlaca önemliydi. Bu mevzularda Sayın Putin’in düşüncelerini aldığımız şeklinde, Ukrayna Devlet Başkanı Sayın Volodimir Zelenski ile de ek olarak telefon diplomasisi yöntemiyle bazı görüşmelerimiz oldu. Onunla gerçekleştirdiğimiz bu temaslarda da Sayın Zelenski’nin Sayın Putin’e bakışını görme fırsatını yakaladık. Alaska zirvesinin neticelerini de yine değerlendirme imkanını yakaladık. Hem Sayın Zelenski, hem Sayın Putin’in yaklaşımlarını pozitif yönde buldum. “Türkiye’de İstanbul sürecinin devamı yönünde bir girişim olabilir” dediğimizde, kendisi bu mevzuyla ilgili “niye olmasın” noktasındaydı. Sadece hemen hemen buna hazır değiller.
ALASKA ZİRVESİ SONRASI YAŞANANLAR
SORU – ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Alaska zirvesinin peşinden Avrupa’da bir kez daha “Kıta’nın jeopolitik bir görevi kalmadığı” yönünde münakaşa açıldı. Sizce de öyleki mi, Türkiye’nin jeostratejik kimliği bu durumdan iyi mi etkileniyor? Bu durumun Türkiye’nin jeopolitik kimliği üstündeki tesiri nedir?
Sayın Trump, Ukrayna-Rusya savaşının taraflarıyla görüşmeler yapmış oldu. Hem Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, hem Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski hem de Avrupalı liderlerle temaslar gerçekleştirmiş oldu. Bu görüşmeler makuldür, makbuldür, kıymetli bir stratejidir. Ukrayna-Rusya Savaşını sadece sulh odaklı diyalog sona erdirir. Ikimiz de bu mevzuda, başta Sayın Trump olmak suretiyle Ukrayna-Rusya savaşının taraflarıyla görüşmeler gerçekleştirdik. Sayın Putin, Sayın Zelenski ve Avrupalı liderlerle devamlı temas halindeyiz. Dışişleri Bakanım, İstihbarat Başkanım muhataplarıyla lüzumlu görüşmeleri yapıyorlar. Bu görüşmeler de bu süreci devamlı olarak hızlandırıyor. Biz, İstanbul’da meydana gelen direkt müzakerelerle, diyalog zemini geliştirmiş ve güçlendirmiş bir ülkeyiz. Tahıl koridoru ve tutsak takaslarıyla bildiğiniz gibi somut çıktılar elde etmiştik. En doğru yaklaşım da aslına bakarsak budur. Bunu da bırakmayı düşünmüyoruz. Bu sürecin devamıyla ilgili adımları atıyoruz, atmayı da sürdüreceğiz. Ben Sayın Putin ile yaptığım her görüşmede tahıl koridoru, tutsak takası mevzularını daima gündemde tutuyorum. Tutmaya da devam edeceğim. Dileğimiz buradan bir netice almaktır. Adil ve kalıcı sulh, tarafları dışlamadan görüşme zeminini güçlendirerek gelecektir. Türkiye, savaşın en başından beri her iki tarafla görüşebilen, her iki tarafın da itimatını kazanmış olma özellikleriyle örnek olmuştur. Hep beraber çatışmayı değil müzakereyi, savaşı değil barışı öncelersek, aralanan fırsat penceresini ardına kadar açarız.
ABD’NİN MAHMUD ABBAS DAHİL 80 FİLİSTİNLİNİN VİZESİNİ İPTAL ETMESİ
SORU – ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Mahmud Abbas ve 80 Filistinli yetkilinin vizelerini iptal etmesi, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na katılamamaları anlamına geliyor. Birçok ülke Filistin’i devlet olarak tanımaya hazırlanıyor. Iyi mi bir BM Genel Kurulu göreceğiz?
ABD’nın bu sonucu, BM’nin varoluş nedenine uygun düşmüyor. Kararın bir an ilkin gözden geçirilmesi gerektiği kanaatindeyiz. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu dünya üstündeki meselelerin tartışılması ve çözümler üretilmesi için vardır. Filistin heyetinin Genel Kurul’da olmaması bir tek İsrail’i memnun eder. Bu Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, bana bakılırsa hemen hemen içinde ne olduğu ve katılımcıları kesinleşmemiş bir Genel Kuruldur. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres ile bu mevzuda bir görüşme yapmak istedim, maalesef o da ben de fırsat bulamadık. Bu Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nu iyi mi gerçekleştireceğiz bunu Genel Kurul geçmişine kadar telefon diplomasisiyle değerlendirelim istiyoruz. BM Genel Sekreteri’nin bu konudaki düşüncelerini de öğrenmek isterim. Zira bu gelişmeler ani gelişmeler değil. Filistin’de mağdurlar var. Bir de bu zulmü içi kan ağlayarak izleyenler var. On binlerce mazlum var mağdur var. Bunların hakkını hukukunu koruma noktasında adımlar atmamız lazım. Gazze’de 7 Ekim’den bu yana 60 bini aşkın şehit, 150 bini aşkın yaralı var. Bazen ülkemize yaralılar gönderiliyor. Biz bu mevzuda seferber olmuş durumdayız. Her şeyden ilkin bir kere İsrail’in bu soykırımı hiçbir vakit hatırlanacak. Filistin’de bebeklerin, annelerin, babaların iyi mi katledildiğini hiçbir vakit insaf sahibi olan anneler, babalar unutmayacak. Filistin’in sesinin kısılması doğru değildir. Bu sesi kısmak, susturmak mümkün değildir. ABD’dan beklenen, İsrail’in katliamlarına, zulümlerine “dur” demesidir. Bazı Avrupa ülkelerinin de aralarında bulunmuş olduğu birçok ülke, BM Genel Kurulu’nda Filistin’i devlet olarak tanımaya hazırlanıyor. Bu yıl BM Genel Kurulu’na muhtemelen Filistin meselesi damga vuracak. Bu damgayı vuranlardan bir tanesi de herhalde bu yoksul olur. Filistinli yetkililer BM Genel Kurulu toplantısına katılmasa dahi Filistinli mazlumların sesi orada yankılanacaktır. Tanrı rahmet eylesin Sezai Karakoç’un söylediği şeklinde “Biz sussak, tarih susmayacak. Tarih sussa hakikat susmayacak.”
EMİNE ERDOĞAN’IN MELANIA TRUMP’A GÖNDERDİĞİ MEKTUP
SORU – Eşiniz Saygıdeğer Hanımefendi’nin, ABD Başkanı Donald Trump’ın eşi Melania Trump’a gönderilmiş olduğu Gazze’deki insani krize ilişkin mektubu, dünya basınında da geniş yankı buldu. Hanımefendi mektubunda, Melania Trump’a “Ukrayna’daki cenk için gösterdiği hassasiyeti, Gazze’deki insani kriz için de göstermesi” çağrısı dikkat çekiciydi. Sayın Hanımefendi’nin bir anne duyarlılığıyla yapmış olduğu davet için neler söylemek istersiniz?
Ozan ne diyor, benim de şiir kasetlerimden bir tanesinde bu mısralar yer alır, “İçimde kaynayan bir mahşer var. Bu mahşer bir de annelerin kalbinde kaynar.” Buradan hareketle anne kalbi hem narindir hem güçlüdür. Anneler bu tip zor konuların çözümünde devreye girdiklerinde iklimi değiştirebilirler. Hele ortada katledilen binlerce bebek ve çocuk var ise, toprağa düşen her yavruyu kendi evlatları şeklinde sahiplenirler. Kızlarım da annelerinden bu mektubu kaleme almasını istedi. Ben bu girişimi, bu bakımdan fazlaca mühim buluyorum. Mektup, Türkiye’nin Gazze diplomasine yeni bir boyut ekledi ve resmi kanallardan yürütülen girişimlerin yanı sıra, insani ve vicdani bir dilin de internasyonal ilişkilerde etkili olabileceğini bununla birlikte gösterdi. Maalesef, Batı’nın Ukrayna’daki masumlara yönelik yaklaşımlarının çeyreğini bile Gazze’de göremedik. “Ellerinde tencerelerle, tabaklarla sıraya girip oradan bir miktar yiyecek almaya çalışan o yavruların halini gözü olup da görmeyenlere yuh olsun!” demekten başka bir şey bizlere düşmez. Bu yavruların hali ortada. Bu yüzden biz herkesten, tüm Batı’dan bu insani yaklaşımı bekliyoruz. Biz kan ve gözyaşı tüm coğrafyalarda dinsin istiyoruz.
ZENGEZUR KORİDORU
SORU – Cenup Kafkasya barışında Zengezur Koridoru’nu sormak isterim. Tüm taraflarla aslına bakarsan görüştünüz. Beyaz Saray’da 8 Ağustos’ta Zengezur Koridoru için paraflar atıldı. Sonrasında Rusya’dan ve İran’dan negatif değerlendirmeler gelmişti. Gelişmeler zirveye iyi mi yansıdı, izleniminiz nasıldı?
Ben inanıyorum ki; Cenup Kafkasya inşallah özlemiş olduğu barışa kavuşacak. Sayın İlham Aliyev ile yaptığım ikili görüşmede de o umudu ben İlham Bey’de gördüm. Beyaz Saray’daki imzalar Ermenistan-Azerbaycan normalleşme sürecine doğal ki hız kazandırdı. Azerbaycan ve Ermenistan sulh yolunda pürüzleri mühim seviyede aştı ve son noktaya kadar geldiler. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile peşinden Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile etraflıca bir görüşme yaptık. Bu iki görüşmede de gerek Aliyev’in gerek Paşinyan’ın aynı noktada olduklarını gördüm. Aynı istikamete bakıyorlar. Zengezur Koridoru meselesinde de herhangi bir sorun, bir farklılık yok. İlham Bey bu mevzuda fazlaca daha kendinden güvenli. Hele hele ABD seyahatindeki o buluşma, o görüşme onların bu noktadaki atacakları adımlarda adeta belirleyici olmuş. Barışın sağlanmasıyla bölgemizdeki, burası fazlaca mühim, kara ve demiryolları hareketlenecek, sınır kapıları açılacak, tecim başta olmak suretiyle birçok alan pozitif yönde etkilenecek. Bundan bizim de olumlu etkilenmemiz söz mevzusu. Yeni iş birliği fırsatlarının değerlendirilmesiyle, bölge ülkeleri de bundan kar edecek. Bunlar fazlaca açık ve net ortada. Rusya ve İran da ilerleyen dönemde kaygılarının yersiz bulunduğunu anlayacaklar.
