Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar bir tv programında gündeme ilişkin sorulara cevap verdi.
Bakan Bayraktar’ın açıklamalarından satır başları şu şekilde:
ABD ziyaretimiz kapsamında ilk olarak Cumhurbaşkanımızın BM’deki programı ve ondan sonrasında da Washington’da Beyaz Saray’da meydana getirilen uzun ve kapsamlı görüşmeler oldu. Enerji mevzusunda ABD ile Türkiye içinde ciddi program oldu. Cumhurbaşkanımızla ortaya konulmuş olan 100 milyar dolar tecim hedefi var. Neredeyse ihracatımız ithalatımızı karşılıyor. ABD mühim bir ticari partnerimiz. Fazlaca mühim bir tecim ortağımız. Enerji tarafına baktığımızda realize olmamış büyük potansiyel var. ABD bugün en büyük petrol ve doğalgaz üreticisi. Türkiye kendi petrolünü arayan, yoğun emek harcama içinde bulunan bir ülke. Bu şekilde bir ortaklık içerisindeyiz. Nükleerde ABD mühim bir ülke. ABD ile üstünde uzun çalışılmış anlaşmalar yapılmış oldu. Aslına bakarsak bizim genel enerji politikamıza baktığımızda tüm bunların mesajını senelerdir veriyoruz. Türkiye olarak enerji talebi büyüyen ülkeyiz. Sayın Cumhurbaşkanımız ‘Türkiye’de enerjiyi kesintisiz ve güvenilir şekilde yurttaşlarımıza iletme gayemiz var’ demişti. Doğalgaz talebinde Avrupa’nın 4. ülkesi Türkiye. Petrolde her gün 32 milyon araca yakıt bulmamız lazım. Bu talebi karşılamakla ilgili kendi kaynaklarımızı en üst düzeyde kullanma hedefimiz var. Kendi kaynağımız, yenilebilir kaynağımız. Türkiye’nin ülkede yapacağı dışarıda yapacağı şeyler var. Nükleeri ne olursa olsun yapmamız lazım. Elektrik talebimiz tahminlerin ötesinde büyüyor.
Fazlaca ciddi bir klima ile elektrik tüketimi oldu. Elektrik talebimiz inanılmaz artıyor. Elektrikli otomobil ve suni zekaya da ihtiyacımız var. Kuraklık, küresel ısınmada suyun azaldığı dünyaya gidiyoruz. Türkiye 32 bin megavatlık hidrolik santrali olan ülke. Türkiye önümüzdeki 30 yılda en muhafazakâr tahminlerle enerji talebi 3 kat büyüyecek bir ülke. Bu talebi karşılamak için Türkiye’nin yerli kömürü, yenilenebilir enerjiyi maksimum düzeyde kullanımı olağanüstü ehemmiyet arzediyor. Tüm bu alanlarda en mühim ortaklık yapacağımız ülkelerden birisi ABD. ABD, bilhassa 2000’li yılların başlangıcında mühim atılım yapmış oldu. Kaya gazı devriminden sonrasında ABD bugün dünyanın 1 numaralı doğalgaz üreticisi. Kaya gazı teknolojisi ile bunu yapmış oldu. Kaya gazı teknolojisini inşallah ikimiz de hedefliyoruz. Diyarbakır’da bu anlamda büyük potansiyel olduğuna inanıyoruz. Türkiye için oyun değiştirecek bir projeden bahsediyoruz. Trump yönetimi bilhassa 1. dönemde yoğun şekilde ihracatla ilgili yatırımları teşvik edici açılımlar yapmış oldu. Türkiye de 2016’da ulusal enerji ve maden politikası dediğimiz stratejinin özünde şu vardı. Doğalgazı -163 dereceye düşürürseniz sıvı hale geliyor. Gemilere koyup dünyanın her yönüne getirebilirsiniz. Dünyada fazlaca daha ucuz neredeyse parasız gaz bulunduğunu varsayın. Altyapınız yoksa. O LNG’yi yine gaza döndürmeniz lazım. Ondan sonrasında da boru hatlarıyla sisteme, evlere, işyerlerine göndermeniz lazım.
2016’dan itibaren bu altyapıya büyük yatırım aptık. Marmara, Aliağa’da olan iki merkezimizi neredeyse 2,5 katına çıkardık. 3 tane gazlaştırma gemisi aldık. Şu anda Türkiye 2016’dan bugüne yatırımlarda dünyadaki bu LNG fırsatından faydalanabilir hale geldi. Dünyada doğalgazın fiyatının oluştuğu belli merkezler var. Dünyada 4 merkez var. Biz istiyoruz ki, bilhassa İstanbul, dünyada mühim bir doğalgaz ticareti merkezi olacak. Dünyanın en ucuz gazı ABD’daki lokasyonda. En ucuz endeks orada. Rusya’dan da ucuz. İkinci mühim merkez ise Avrupa’da Hollanda’da. Sanal tecim noktası burası. Bu tarz şeyleri internette de bulabilirsiniz. Japonya-Kore piyasasında oluşan fiyat daha pahalıdır. Bir de Birleşik Krallık’ta, İngiltere’de fiyat oluşum merkezi var. En ucuz fiyat ABD’da. 2016’daki altyapı yatırımı yaptıktan sonrasında alımlarımızın bir kısmını ABD’dan halletmeye başladık. Türkiye, Cezayir’le başlayıp Nijerya ile devam edip 20’den fazla ülkeden doğalgaz alıyoruz. Bir kısmını uzun dönemli antak kalma yapıyoruz. Bir kısmı ise spot bazlı gaz alıyoruz. Şu anda kullandığımız gazın yüzde 10’u LNG olarak ABD’dan gemilerle geliyor. Bu anlaşmalar geçtiğimiz Eylül’de süregelen anlaşmalar. Doğalgazı ABD fazlaca ucuz çıkarıyor. Onu limana kadar taşıyorsunuz boru hatlarıyla. Limanda sıvılaştırma yapıyorsunuz, gemiye koyup taşıma maliyetiyle buradaki tesislerimize gazlaştırılmak suretiyle geliyor. Tüm maliyetleri ortaya koyduğumuzda Amerikan LNG’si en rekabetçi gaz kaynaklarımızdan biri hale geliyor. Amerikan LNG’sine daha pahalı demek bu dört piyasayı bilmemek anlamına geliyor yada bu tarz şeyleri bilip, vatandaşımızı yanıltma anlamına geliyor.
Amerikan yönetiminin bilhassa Trump’ın seçim döneminde de söylediği ‘Rusya-Ukrayna savaşına son vereceğim’ söyleminde ciddi bir gayreti var. Rusya Devlet Başkanı sayın Putin’in ziyareti var. Tüm bu çabalar neticesinde bir netice almak adına daha ilkin Biden yönetiminin yapmış olduğu şeklinde bir ekip yaptırımlarla Rusya’yı barışa zorlamaya dönük çabalar ortada. Türkiye’nin kendine özgü gerçekleri var. 60 milyar metreküplük devasa tüketim var. Karadeniz üretiminde ihtiyacımızın bir kısmını karşılar hale geldik. Zamana ihtiyacımız var. Gelecek yıl bu vakitler konuştuğumuzda 4 milyon hane 8 milyona çıkacak. Bir taraftan kendi gazımızı üretime geçirmek adına bu çabanın içindeyiz. 2028’e geldiğimizde 16 milyon hanenin gazını kendi gazımızla karşılayacağız. Elektrik üretimiyle ilgili doğalgaz ihtiyacı devam ediyor. O anlamda Türkiye ithalat meydana getirecek. Bugün bir gemimiz geldi. Bir diğeri yıl sonu gelecek. Mevcut üretimi hızlandıralım ve yeni keşifler vasıtasıyla.
Doğu Akdeniz’de fazlaca büyük arama programı yaptık. 8-9 tane derin deniz sondajı yaptık. Fazlaca kuvvetli şekilde arama programı yaptık fakat istediğimiz neticeyi bu aşamada alamadık. Bu Akdeniz’den vazgeçtiğimiz anlamına gelmiyor. Değişik lokasyonları kontrol etmemiz lazım. Biz temel önceliğimizi ve odağımızı Karadeniz’e verdik. Onu bir an ilkin üretime koymak fazlaca önemliydi. Gemilerimizin 4’ünü orada konumlandırdık. 5’inci gemiyi oraya yollayacağız. Bizim Akdeniz’den vazgeçmemiz sözkonusu değil. Son 2 senedir başka bir şey daha olmaya başladı. Türkiye’yi Somali’de gördünüz. Şimdi Somali’de sismik yaptık. Libya’da bazı sahalarda anlaşmaları nihayete erdirmek üzereyiz. ABD ziyaretinde hem Beyaz Saray’da konuştuğumuz konulardan birisi, Türkiye petrolde de mühim ithalatçı. Gabar’da kendi ihtiyacını karşılamak adına adım atmış durumda. Yeni keşifler geliyor. Bu ithalatı yaparken değişik kaynaklardan petrol ürünleri ithalatı yapıyoruz. Şu anda Nijer’de üstünde petrol sahasıyla ilgili anlaşmaları belli noktalara getirdik. Birkaç ay içinde ilk üretimi meydana getirecek hale geliyoruz. Cumhurbaşkanımızın orayla ilgili ortaya koyduğu vizyon bizi oraya getirdi. Azerbaycan’la yeni saha aldık, ortaklık aldık. Irak’ta projelerimiz var. Anlaşmanız her neyse onun karşılığını alırsınız. Petrol doğalgaz sektörü. Bilhassa arama ve üretim tarafı kuralları belli. Dünyada her yıl 100 milyarlarca dolar yatırım meydana getirilen alan. Orada kaygı edecek bir durum yok. ‘Onlar kazanacak biz kazanamayacağız’ diye asla bir durum yok.
Çin neredeyse müdafa endüstri ve teknolojide geldiği noktayı tüm dünyaya sunmuş olduğu fazlaca mühim bir gosteri yapmış oldu Pekin’de. Çin Devlet Başkanı ve hükümeti ile olan görüşmelerin tamamında yer alıyorum. Cumhurbaşkanımıza gösterilen hüsnü kabul, ilgi, ilgi fazlaca üst düzeydeydi. Fazlaca uzun toplantı oldu. Ondan sonra genel sekreterin emek harcama yemeği oldukça kapsamlı oldu. Biz orada hem de yenilenebilirden elektrik iletim hatlarına kadar konuştuk. Çin Enerji Bakanlığı ve Ulusal Kalkınma ve Düzeltim Konseyi’nin başkanı ile bu projeleri konuşma fırsatı bulduk.
Doğalgazda alternatiflerimiz daha çok. Örnek olarak ABD’de imzaladığımız anlaşmalardan bir tanesi Avustralyalı şirketle. Yakın gelecekte Mozambik üretici olarak devreye girebilir. İş nükleere ulaştığında nükleer santralleri kurabilen ülke bir elin parmaklarını geçmez. Türkiye’nin mutlak surette nükleer enerjiden elektrik üretmesi lazım. Bu 70 senelik Türkiye’nin hedefi, rüyası. Cumhurbaşkanımızın liderliğinde 2010’da Rusya Federasyonu ile akdettiğimiz antak kalma ile bu iş kuvveden fiile geçmiştir. Akkuyu’da şu anda 4 tane reaktör aynı anda yapılıyor. Bizde uhalefetin bilimsel dayanağı olmayan nükleere karşı tutum var. Bazı yurttaşlarımızın güvenlikle ilgili endişeleri olabiliyor. Dünyada 31 ülkede nükleer reaktör var. Bunların 94’ü ABD’da. Fransa elektriğin yüzde 67’si burada. Ermenistan’da var. Batıya dönün Bulgaristan, Romanya, Çekya, Slovakya, Macaristan’da var. Yeni meydana getirilen santral sayısı 60 civarında. 4’ü bizde. İngiltere’de devam eden santral var. Buna Türkiye’nin kayıtsız kalması olması imkansız.
Türkiye’de elektrik talebi beklenilenden daha süratli gelişecek. Sayın Cumhurbaşkanımızın New York’ta iki büyük görüşmesi oldu. Sayın Macron’la yapmış olduğu görüşme. Gündemi nükleer enerji. Kanada ile de aynı şekilde görüşme yapılmış oldu. Kanada buna hazır bulunduğunu beyan etti. Biz ABD’den LNG alıyoruz. Rekabetçi olduğundan, öteki gaz kaynaklarımıza nazaran daha ucuz olduğundan doğalgaz anlaşmaları yaptık. Biz nükleerde yerlileştirmeye fazlaca ehemmiyet veriyoruz. Türkiye’nin fazlaca ciddi sanayisi var. Bu sanayinin nükleer santrallere ekipman üretmesi ve bu anlamda ekosistem ortaya koymak adına çabamız var. Teknoloji transferine, insan deposu gelişimine bakıyoruz. Akkuyu ile süregelen süreç Türkiye’de mühim farkındalık getirdi. Yüzlerce öğrenciyi yurt dışına gönerdik. Şimdi bir kısmı Akkuyu’da çalışmaya başladı. TEKNOFEST çatısı altında nükleer proje yarışması düzenledik. Fazlaca hususi yarışma oldu. İnsan kaynağımızı geliştirmek fazlaca mühim. Sinop’ta 4, Trakya’da 4 reaktör ile 15 bin megavatı kurmamız lazım.
ABD’de fazlaca geniş çerçevede nükleer ortaklık anlaşmasını yaptık. Benim New York’ta bir görüşmem oldu. Bir nükleer şirketle görüşmemiz oldu. Ne yapabiliriz diye görüştük. Nükleer fazlaca süre alan bir iş. Sinop’ta açıkçası süre kaybettik. Japonlarla yaptığımız antak kalma fizibilite emek harcaması pahalı olduğundan karşılıklı olarak sürdürmenin anlamı olmadığını söyledik. Biz insanımıza daha ucuz elektriği sağlamak için bu nükleeri yapmalıyız. Şimdi bizimle kim çalışacak mevzusuna gelecek aylarda karar vermemiz lazım. Nükleer dünyada hususi bir alan. Gelecek aylarda hangi ülkelerle yürüyeceğiz belli olacak.
Sayın Cumhurbaşkanımızın sayın Trump’la birinci başkanlık döneminde süregelen hususi hukuku var. Görüşmenin garip kısmı, sayın Cumhurbaşkanımızla Trump’ın başbaşa Beyaz Saray turu oldu. “Bugüne dek hiçbir lidere vermediğim turu size verdim” diye söylediği bir kısım oldu. Trump malumunuz sıkıntılı süreç geçirdi. O hukuku devam ettirmeleri, sayın Cumhurbaşkanımız fazlaca netice odaklı yaklaşım içinde. İki ülkeye içinde ortaya konan tecim hedefleri, potansiyel ortaklık ve birçok alanda mevzular açısından olağanüstü verimli bir görüşme oldu.
Ruslarla hiçbir sorun yaşamadık. Akkuyu’nun finansmanı fazlaca büyük yatırım. Akkuyu Cumhuriyet tarihinin en büyük dış yatırımı. Bu yatırımın gerekseme duyduğu finansmanda Rusya’nın Ukrayna savaşından dolayı yabancı bir ülkede büyük yatırımın altına girdi. Orada güçlük yaşadık. Yoksa oldukça olumlu ilişkilerimiz var. Dolayısıyla onun getirmiş olduğu yavaşlama var. Başka yavaşlama sebepleri de var. Batılı ve Avrupalı tedarikçilerin söz verdikleri, parasını aldıkları, üretimini yapmalarına karşın teslim etmemeleri. Bunlarla birlikte süreçte bir beklediğimizin ötesinde gecikme bulunduğunu söyleyebilirim. Akkuyu kararlılıkla yoluna devam ediyor. İnşallah bundan sonrasında 2016 yılı içinde eski ivmeyle birlikte bilhassa birinci reaktörü devreye alacak şekilde çalışıyoruz. İlk plan her yıl bir reaktörü devreye almaktı. Ondan sonraki süreçte hükümetler arası anlaşmada yüzde 49’luk paya kadar dış finansman, Türkiye’den yatırımcı alınabilir. Dolayısıyla hızlanacağını düşünüyorum.
ELEKTRİK VE DOĞAL GAZA ZAM YOK
Doğalgaza zam yok. Kışa girerken doğalgaz ve elektrikte zam düşünmüyoruz. Hamdolsun pandemi bitti. Şimdi ortada şöyleki bir durum var. Ortalama 590-600 milyar liralık doğalgaz ve elektrikte Gömü’nin üstünde yük var. Aldığımız gazı kim bilir yarı fiyatına vatandaşa veriyoruz. İhtiyacı olana, dar gelirliye, durağan(durgun) gelirliye bunu destek olarak vermekte beis yok. İhtiyacı olmayana, ay sonunda ne kadar satmaca geldiği bilgisinden haberi olmayanların parasını devletimiz ödemesin diyoruz. Elektrikte o süre şunu yapmıştık. Tüketim üstünden yapmıştık. Desteğe gerekseme duyan Aile ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığı’na başvuracak. İncelenecek ve destek grubuna alınacak. Bunun üstünde çalışıyoruz. İnşallah bunu kısa sürede bir ihtimal yeni yılla beraber açıklamış oluruz.
